یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٦ - مبنا و منشأ حس دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢١٦

ب. در انسان تشخیص علاقههای بدلی و مصنوعی از علاقههای طبیعی مشکل است اما در حیوانات مشکل نیست.

ج. علاقه فطری و غیر فطری نظیر حرکات طبعی و قسری است که گاهی جسم لو خُلّی و طبعه حرکت میکند و گاهی در اثر ضربه و نیروی خارجی (البته فطرت تمایلی نه عقلی).

د. عوامل ایجاد تمایلات، اکتسابی یا روانی است یا اجتماعی.

ه. راه علمی تشخیص علایق فطری از غیر فطری چیست؟ آیا عمومیت است یا اینکه لازمه فطری بودن تجلی در عموم نیست، هرچند لازمه عمومیت فطری بودن هست.

و. «پیغمبران مذکر بودند» به چه معنی است؟ ز. نظر افلاطون و برخی از متکلمین اسلامی در باب تذکر ح. از نظر اجتماعی اگر کسی علاقه دینی را قراردادی و وضعی و مصنوعی بداند، باید به دین به همان چشم نگاه کند که به مالکیت و قانون و حکومت نگاه میکند.

ط. فرق است بین اعتقادی که عوامل عقلانی و منطقی دارد و اعتقادی که اینچنین نیست، مثل نحوست سیزده.

ی. متجددین با فرض فطری نبودن دین وارد بحث شدند.

یا. عقایدی که در مبنا و منشأ حس دینی ابراز شده است رجوع شود به ورقههای دین منسوخشدنی نیست که این مطالب با نظم بهتری بیان شده است.

٥. مجموع مطالبی که باید بحث شود: الف. معنی کلمه فطرت [١] از لحاظ لغت- رجوع به منجد و مجمعالبحرین و مجمع البیان و راغب ب. مقصود از اینکه دین فطری است چیست؟ حالات فطری و حالات اکتسابی، معلومات فطری و معلومات اکتسابی و اعتقادات تحمیلی، همچنین میلهای فطری و میلهای اکتسابی و اعتیادی.