یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٥ - مبنا و منشأ حس دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢١٥

میگیرد [١].

ط. نظریه یونگ که دین از روان ناخودآگاه بشر سرچشمه میگیرد. ولی روان ناخودآگاه را منحصر به عناصر مطرود شعور ظاهر که در زندگانی هر فردی ممکن است پیش بیاید نمیداند، بلکه مدعی است یک قسمت مشترک از روان ناخودآگاه در همه افراد نوع بشر فطرتاً و وراثتاً وجود دارد.

ی. اینکه دین از کهانت متطور شده. خود کهانت و سحر و افسون را گفتهاند که از اعتقاد به جاندار بودن همه چیز پیدا شده [٢]. به هر حال منشأش جهل است.

٢. ویلیام جیمز میگوید: به دلیل غرایزی در ما که با حسابهای مادی جور درنمیآید، ما با عالمی غیر این عالم بیشتر بستگی داریم تا به این عالم. به همان دلیلی که این غرایز ما را به این عالم پیوند داده است، آن غرایز نیز ما را به آن عالم پیوند داده است.

٣. یک دلیل فطری بودن دین، نوع خریداران آن هستند که طبقه شریف و پاک و «متقین» به تعبیر قرآن میباشند. اثر دین با اثر پول و خودخواهی متفاوت است. پول، اجیر و دنی و شقی میسازد و دین، شریف و پاک و متقی [٣].

٤. خلاصه مطالبی که تا اینجا گفته شد: الف. دوجور تمایل در بشر وجود دارد: تمایلات طبیعی و تمایلات اکتسابی و عرفی. انسان همانقدر که به امور طبیعی علاقه پیدا میکند، به امور دیگر علاقهمند میشود.