یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٤ - مبنا و منشأ حس دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢١٤

احساسات مذهبی ناشی از قدرت افرادی در جامعه میباشد که دارای نفوذ و قدرت بوده و تحت همین نفوذ و قدرت مابین گروه مردم فرمان میرانند.

ه. نظریه پوزیتیویسم که اعتقاد به مبادی غیبی را مولود اولین تلاش توجیه و تعلیل رویدادهای طبیعی در دوران قبل از استدلال منطقی میداند.

و. نظریه رایناخ که به نقل مقاله «حس دینی» درباره مسیحیت گفته است: واکنش اخلاقی بر ضد حیوانیت اجتماعات منحط است.

ز. نظریه فروید. در مقاله «حس دینی» میگوید:

در نظر فروید در بادی امر رویدادهای روحی در نتیجه عمل متقابل غرایز و محیط خارج (خانواده و اجتماع) جلوه کرد. به سبب این عمل متقابل، انسان مجبور است قسمت بزرگی از اهم غرایز خود را که غریزه جنسی باشد و از اوایل دوران کودکی بروز میکند به درون اعماق روح براند. بنابراین روان ناخودآگاه نتیجه طرد (یا راندن) تمام یا جزئی از این غریزه جنسی از سطح شعور یا روان خودآگاه است. از این نقطه نظر حتی روابط محبت بین فرزند و پدر و مادر ناشی از غریزه جنسی است. فروید منشأ حس دینی را رابطه فرزند و والدین یا به طور صحیحتر ناشی از طرد این رابطه از سطح شعور وی پس از رسیدن به سن بلوغ میداند.

رجوع شود به اصول روانکاوی، ا ز صفحه ٢١٠ تا ٢٥٠، راجع به عقاید فروید در این زمینه.

ح. حس دینی از علاقه انسان به سرنوشت خود سرچشمه