یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١ - درد انسان و دوای او در خود اوست

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢١

است که در هر یک از شرق و غرب از جنبهای مورد توجه است. از جنبه دوم رجوع شود به یادداشتهای اعلامیه جهانی حقوق بشر در یادداشتهای حقوق.

١٥. یکی از مسائلی که امروز مورد مطالعه علما و دانشمندان است، روحیه ملل است. در قدیم این موضوع کمتر مورد توجه قرار میگرفت به واسطه کمتر بودن روابط و معاشرتها و اطلاع بر احوال و اخلاق یکدیگر. در میان قدما- و شاید در عالم- اولین کسی که به طور علمی و محققانه در روحیه ملل و سرّ تکوّن روحیهها و آثار خاص آنها بحث کرده، ابن خلدون دانشمند اسلامی تونسی است.

به هر حال این خود مسألهای است قابل توجه که مردم منطقهای با منطقه دیگر، نژادی با نژاد دیگر، قارهای با قاره دیگر از لحاظ روحیه متفاوتند، [هرکدام] یک نوع تفکر و یک نوع قضاوت و تشخیص و به یک سلسله امور توجه دارند و اهمیت میدهند و یک نوع موسیقی دارند و یک نوع ادبیات و فرهنگ دارند. ما ایرانیها با اقوام مجاور خودمان یعنی اعراب و ترکها و هندیها و روسها از لحاظ روحیه متفاوتیم و این خود موضوع جالب قابل بحثی است. کتابها در این موضوعات به طور عمومی یا خصوصی نوشته شده، مثل کتاب سیر تطور ملل گوستاو لوبون یا کتاب تفوق نژاد انگلوساکسون و امثال اینها [و] کتاب غربزدگی.

یکی از مسائل قابل توجه، تفاوت روحیه شرق و غرب است.

یکی از وجوه کلی تمایز روحیه شرق و غرب این است که در مسائلی که مشترک فکر کردهایم، ما بیشتر قضایا را از جنبه آسمانی و آنها بیشتر از جنبه زمینی مورد مطالعه و توجه قرار دادهاند. یکی از آن مسائل، ارزیابی انسان یعنی مسأله ارزش ذاتی انسان است. ارزش ذاتی انسان در نزد ما از جنبه آسمانی و مافوق خاکی و آینه خدانمایی و جامجم بودن است. ادبیات ما این معنی را منعکس نموده است.

یکی از عالیترین آثار ادبی ما در زمینه ارزش انسانی از جنبه آسمانی غزل معروف حافظ است که میگوید: سالها دل طلب جام جم از ما