یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٧ - دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٥٧

میشود به نظریههای دیگر فردی و اجتماعی.

٤. فلسفه و دین. آیا فلسفه مبنای دین است یا دین است که منشأ الهامات فلسفی میشود؟ ٥. دین از نظر ویلیام جیمز دو قسمت است: حس درونی، و مظاهری و سازمانی که از طرف پیغمبران بر آن بنا شده است، همانطوری که در اصطلاح اسلامی نیز به هر دو معنی اطلاق شده و به معنای اول است که جمع ندارد.

٦. در دین، هم جذب است و هم شادمانی.

٧. در دین خاصیت تصفیه وجود دارد، تصفیه از کدورتها و فراموشاندن بدیها، نظیر حسن انتخاب زنبور عسل، برعکس کسانی که گرفتار یک رنجها و کینههای درونی هستند و زبالهجو و زبالهنشین و زبالهکش میباشند و خاصیت مگس را دارند. مثلًا در عرفا، هم حرف خوب هست و هم حرف زشت ولی بعضیها انباری هستند از شطحیات آنها و اصلًا از حکمتهای آنها چیزی در چنته ندارند. تصفیه در دین نظیر غربال لاشعوری است در روانشناسی، و دین یک دستگاه بیرونی است.

٨. در اشخاص بیدین غم و اندوه ریشه میدواند، نالههای آنها مانند نالههای خوک زیر تیغ و یا دندان غروچههای دردناک یک مصروع و یا جیرجیرهای موشی است که در حال جاندادن است، برخلاف آن که درپرتو دین حالتی پیدا میکند از تحمل که میگوید:

زیر شمشیر غمش رقصکنان باید رفت. در کتاب احادیث عایشه، صفحه ٦٧، میگوید: ولید بن عقبه، جندب بن کعب را در کوفه به زندان انداخت به جرم اینکه شعبدهبازی را کشته بود و زندانبان حاضر شد به خاطر نجات این مرد صالح، خود را به کشتن بدهد.

٩. به عقیده جیمز در دین یک نوع وقار و سنگینی است، نه در هنگام سرور جلفیها هست و نه در هنگام مصیبت جزعها و بیتابیها. آیه زهد و دستورهای وقار در خنده و گریه، مثل حضرت زینب. مثال به اینکه اهل دین ماشینهایی هستند که ظرفیت آنها پر