یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - یادداشت دین و مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٣٩

صدرالمتألهین اساساً آنچه در انسان اکتسابی است و در حوزه مسئولیت او قرار گرفته است مربوط است به ماهیت و چیستی انسان.

علیهذا هر چیزی آن چیزی است که آفریده شده و چیستی مشخصی دارد الّا انسان که چیستی مشخص ندارد و چیستیاش آن است که در این جهان تحصیل کند.

این است که در ورقههای اخلاق اسلامی گفتیم که ساختمان روح انسان یک مرحله از جسمش مؤخر است، برخلاف حیوان که هماهنگ است. گفتیم دنیا برای جان مانند رحم است برای بدن.

انسان در همین جهان باید تولد جدید بیابد یعنی ساخته بشود و متولد شود و از اسارت رحم جسم آزاد شود.

این مطلب را فلسفه جدید، اصالت وجود و یا تقدم وجود انسان بر ماهیتش نام گذاشته است. اینها معتقدند در غیر انسان ماهیت بر وجود تقدم دارد و در انسان برعکس.

اینجاست که مسئولیت انسان درباره چیستی خودش فوقالعاده سنگین است. خود باید مهندس، طراح، معمار خودش و بانی خودش باشد.

چگونه انسان به خود ماهیت میدهد؟ با فکر، اندیشه، با اراده، با انتخاب هدف. انسان آن چیزی است که درباره او میاندیشد، و انسان آن چیزی است که میخواهد باشد، و انسان آن چیزی است که آن را به عنوان هدف انتخاب کرده و در جستجوی اوست.

١٢. در بحثهای مسئولیت (سخنرانیهای قزوین) گفتیم که انسان وقتی که خود را مسئول یک ساختمان، یک خانه بداند، در موزون بودن، در استحکام، در زیبایی آن دقت کافی میکند. موزون بودن یعنی رعایت تناسب، مثلًا یک منزل دواتاقه یک آشپزخانه کوچک برایش غیر مناسب است و یک هال بزرگ همچنین. انسان باید خود را مسئول ساختمان شخصیت خود بداند. عدالت موزونیت است، تقوا استحکام است، حسن خلق زیبایی است.

١٣. ایضاً در آن بحثها گفتیم که مسئولیت به دو بخش تقسیم