یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٦ - یادداشت دین و مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٣٦

است.

به قول داریوش آشوری، این گرایش جهان غرب توبهگونهای است (ولی محترمانه و بدون اعتراف) از آنچه غرب قبلًا مرتکب شد که تمام فلسفهاش در جهت فردیت و خودمحوری دور میزد و فلسفههای مجرمی مثل فلسفه نیچه به جهان صادر کرد و خود بیش از کشورهای واردکننده ضربه دید، حالا میخواهد با اینگونه افکار انسانی برای خود طلب آمرزش کند اما هیهات! گرایش غرب به سوی مسئولیت منهای خدا و دین است؛ یعنی میخواهد در جهان بیرسالت و مسئولیت، در جهان پوچ و بیهوده و خالی از ارزش و تاریک و بیتفاوت نسبت به ارزشها، برای انسان احساس عالی و شریف و انسانی و مافوق منطق مادی یعنی مسئولیت را به وجود آورد.

١٠. در سخنرانیهای دانشگاه ملی در اسفند ٥٢ (صفر ٩٤) درباره معیارهای انسانیت یعنی معیار شخصیت انسانی بحث کردم و اموری را ذکر کردیم از قبیل: آگاهی، آزادی، تفکر و درک کلیات، اراده و تسلط بر نفس، ملکات اخلاقی، زیبایی معنوی، محبت، آزادی از هر چیز طبیعی و اجتماعی، سلامت روانی از نظر روانشناسی، سلامت روانی از نظر طبقاتی، گرایش به ارزشها، خلاقیت و آفرینندگی، احساس مسئولیت، تسلیم و رضا و عبودیت مطلق در مقابل حق، نوجویی و گشودن افقهای جدید.

اکنون میگوییم که احساس مسئولیت و به تعبیر قرآن استعداد و لیاقت حمل امانت، خود یک معیار بزرگ برای شخصیت انسانی و تفاوت انسان اخلاقی با انسان زیستشناسی است.

١١. اکنون درباره مسئولیتهای انسان بحث کنیم. دایره مسئولیتها چه اندازه است؟ آیا انسان در چه حدودی مسئول است؟ قهراً باید گفت لااقل در حدودی که مختار است و تواناست، یعنی در خارج از حوزه اختیارش نمیتواند مسئول باشد. انسان فیالمثل نمیتواند