یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٤ - یادداشت دین و مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٣٤

میخواهد این کودک را از مادر شرعی خودش بگیرد و سخن از علم مسئول، ادب مسئول، هنر مسئول، حتی کار و کسب مسئول، اقتصاد و سیاست مسئول میگوید، در صورتی که علم دو جور ندارد: مسئول و غیر مسئول، و همچنین هنر و ادب. این انسان است که علم را در مسیر مسئولیتهایش بهرهگیری میکند. عده دیگر میگویند: خیر، علم برای علم و ادب برای ادب و هنر برای هنر. این هم غلط است. محال است که علم خودش برای علم و هنر برای هنر باشد. باز بستگی دارد به انسان عالم و انسان نویسنده و ادیب و انسان هنرمند. باید دید آنچه انسان را به صورت مسئول درمیآورد چیست. دلیل مطلب این است:

آنجا که میگوید علم برای علم، علم برای علم نیست، علم برای اقتصاد یا علم برای سیاست و برای سیادت و برای برتری است، و به تعبیر ما علم و عقل در خدمت نفس امّاره و شهوات است. آن هم که میگوید علم مسئول و هنر مسئول، باز علم در مسیر هدفهایی است که دارد و غالباً اینها برای اینکه به قول داریوش آشوری خود را در درد مردم استعمارزده شریک نشان دهند و پس از احساس اینکه مردم استعمارزده دارند بپا میخیزند، خودشان را همصدا کردهاند که در این نهضتها هم سهمی داشته باشند، یعنی اینها هم علمشان علم اسیر مطامع است. هر دو طبقه علمشان و هنرشان و ادبشان، علم و هنر و ادب اسیر و غیر آزاد و در خدمت مطامع است.

بسیار سادهلوحانه است که بپنداریم آقای سارتر و آقای راسل و آقای کامو که هستی و خلقت را پوچ و بیهدف میانگارند و جهان را سراسر تاریکی میبینند و نیکی و بدی را در مقیاس جهان یک جور میبینند و خلاصه با جهانبینی مادی، ایدهآلیست اخلاقی و اجتماعی و ایدهپرست شدهاند، ایدهپرستی که خودشان آن را موهوم میدانند.

ایراد دیگر بر سخن اینها این است که مفهوم مسئولیت را درست درک نکردهاند. اینها همه کوشششان این است که به استناد آزادی انسان در انتخاب و تأثیر انتخابش در انتخاب دیگران، هر فردی را