دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٠٠ - نسب دوائر با يكديگر

چهل و چهارم :

نسبتى كه واقع است ميانه دائره مشرق و مغرب و ارتفاع , عموم و خصوص من وجه است , زيرا كه منطبق ميشوند هر گاه مركز كوكب يا نقطه مفروضه كه مطلوب گرفتن ارتفاع است و بر دائره مشرق و مغرب واقع باشد .

چهل و پنجم :

نسبتى كه واقع است ميانه وسط السماء رؤيت و ارتفاع , عموم و خصوص من وجه است و زمان انطباق ايشان وقتى است كه مركز كوكب يا نقطه مفروضه كه گرفتن ارتفاع او مطلوبست بر دائره وسط السماء رؤيت واقع شود . تمت الرسالة .

اين بود تمامت رساله ارزشمند و سودمند ياد شده در نسبت دوائر كه تقديم داشته ا يم , و بعنوان ايضاح مقاصد برخى نسبت , توضيحاتى مصدر به بيان بر آن نگاشته ايم , و در بامداد پنجشنبه ٢٦ آبانماه ١٣٦٧ ‌ ٦ع ٢ سنه ١٤٠٩ هق از نوشتن آن فراغ يافته ايم .

استدراك :

در نسبت هجدهم رساله فرموده است كه نسبت ميان دائره ماره به اقطاب اربعه و دائره ميل عموم و خصوص من وجه است , ولى چنانكه در درس دهم گفته ايم , حق اين است كه نسبت بين آندو عموم و خصوص مطلق است زيرا كه دائره ماره باقطاب اربعه مطلقا دائره ميل است , ولى هر دائره ميلى دائره ماره به اقطاب اربعه نيست . و چون تحصيل ميل كلى را در مفتتح اعمال رصدى , و تبويب و تنظيم ازياج اهميتى بسزا است چنانچه در تضاعيف دروس آينده جسته جسته روشن مى شود دائره عظيمه اى كه بدان ميل كلى را تحصيل توان كرد , دائره ميلى است كه لاجرم ماره به اقطاب اربعه معدل النهار و منطقة البروج خواهد بود , اين يك دائره ميل را اختصاصا نام خاصى به اسم ماره به اقطاب اربعه داده اند , و در عداد دوائر عظام محسوب داشته اند . والسلام .

فائده :

در درس پنجاه و پنج راجع به حكايت و اخبار اسكندر ذوالقرنين در بيان كريمه حتى اذا بلغ مطلع الشمس , الاية دانسته شده است كه وى در سير جهانگيرى خود , در آفاقى افتاده بود كه مدارات يومى شمس نسبت بدانها ابدى الظهور بوده است , اينكه سخن ما اين است كه بيان واقعه ظلمات اسكندر