دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٩٨ - نسب دوائر با يكديگر

سى و يكم :

نسبتى كه واقع است ميانه عرض و افق , عموم و خصوص من وجه است , و منطبق ميشوند در وقتيكه قطب فلك البروج و جزوى از فلك البروج كه مطلوب دانستن عرض اوست بر افق باشد .

سى و دوم :

نسبتى كه واقع است ميانه عرض و نصف النهار عموم و خصوص من وجه است , و زمان انطباق ايشان وقتى است كه ماره باقطاب اربعه با نصف النهار چنانچه ماسبق ذكر يافت منطبق گردد , و مركز كوكب يا جزئى از فلك البروج كه مطلوب گرفتن عرض اوست بر دائره ماره باقطاب اربعه واقع باشد .

بيان :

بدانچه كه در نسبت سابق گفته ايم , در اين نسبت نيز ممكن است دائره عرض و دائره نصف النهار باهم منطبق گردند و از دائره ماره به اقطاب اربعه متميز گردند .

سى و سوم :

نسبتى كه واقع است ميانه عرض و دائره مشرق و مغرب , عموم و خصوص من وجه است و انطباق ايشان در مواضعى كه تمام عرض بلد بقدر ميل كلى يا كمتر بوده باشد , و در آن موضع در زمانى منطبق مى شوند كه قطبين منطقة البروج بدائره مشرق و مغرب گذرد , و مركز كوكب يا جزئى از فلك البروج كه مطلوب دانستن عرض اوست نيز بر دائره مشرق و مغرب باشد .

بيان :

در مواضعى كه تمام عرض بلد بقدر ميل كلى است , عرض بلد بقدر تمام ميل كلى است , و ارتفاع معدل النهار بقدر ميل كلى است كه همان قوس تمام عرض بلد است , و در اين مواضع قطب ظاهر منطقة البروج در هر دوره شبانه روز يكبار بسمت راس مى رسد و دائره مشرق و مغرب از آن مى گذرد و دائره عرض هم , پس هر گاه مركز كوكب يا جزئى از منطقة البروج كه مطلوب دانستن عرض آنست بر دائره مشرق و مغرب باشد , دائره عرض و دائره مشرق و مغرب باهم منطبق گردند . و اگر عرض بلد بيش از تمام ميل كلى بوده باشد قطب ظاهر منطقة البروج در هر دوره حركت اولى دوبار بدائره مشرق و مغرب مى رسد , پس هر گاه مركز كوكب يا جزئى از الخ .