دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢١١ - قبة الارض

بدان نقطه مفروض محل اجتماع رسد كه يك دوره تمام او خواهد بود , شمس نيز بدانجا رسد كه نيمروز شنبه شخص مذكور است .

و نيز بر همين منوال يكى ديگر از لطائف مبتنى بر كرويت ارض اين كه عدد ايام يك سال شمسى نسبت به سه شخص مختلف شود . مدت سال شمسى به تقريب سيصد و شصت و پنج روز و ربعى است , و به تحقيق بنابر محاسبه زيج بهادرى كه در صفحه ٣٨ مطبوع يعنى باب چهارم مقالت دوم آن تصريح كرده است , ١٠ بعه ٦ لثه ٤٦ نيه ٤٨ قه ٥ عت ٣٦٥ يوم مى باشد . و ممكن است كه به اضافت سه شخص , درباره يكى ٣٦٥ روز و ربعى باشد , و در حق ديگرى ٣٦٤ روز و ربعى , و نسبت به سومى ٣٦٦ روز و ربعى .

فاضل قاضى زاده رومى در شرح اول باب اول مقاله دوم( الملخص فى الهيه) تاليف محمود بن محمد چغمينى , در اين گونه لطائف مبتنى بر كروى بودن زمين گويد :

الارض كرية الشكل , و يبتنى عليها مسالة غربية و هى انه لو تيسر السير على جميع الارض و فرض تفرق ثلاثة اشخاص من موضع معين بأن سار أحدهم نحو المغرب و الاخر نحو المشرق و اقام الثالث حتى عاد اليه السائر الى المغرب من المشرق , و السائر الى المشرق من المغرب فى وقت واحد لكان الايام التى عدها المغربى فى هذه الدورة أنقص من ايام المقيم بواحد , و ايام المشرقى ازيد منها بذلك . و يتفرع عليها مسائل غربية يسال عنها كما يقال : هل يجوز أن يكون يوم بعينه جمعة عند شخص و خميسا عند آخر , و سبتا عند ثالث , و غير ذلك من هذا القبيل فيجاب بالجواز و يستغرب .

به عنوان مزيد بصيرت , گفتار مسعودى را در اين مقام نقل مى كنيم : وى در آخر رساله جهان دانش گويد :

([ يك مساله غريب كه از فروغ اختلاف ايام است بياريم و كتاب را بدان ختم كنيم . و آن مساله اين است كه عدد ايام يك سال شمسى به اضافت به سه شخص تواند بود كه مختلف شود تا در حق يك شخص عدد آن سيصد و شصت و پنج روز و ربعى باشد , و در حق