دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٥٦

خرقى كيست ؟

چلبى در كشف الظنون گويد :

التبصرة فى علم الهيئة للامام شمس الدين ابى بكر محمد بن احمد بن ابى بشر المروزى المعروف بالخرقى بكسر المعجمة و فتح المهملة و بعدها قاف منسوب الى خرق قريه من قرى مرو , المتوفى بها سنة ثلاث و ثلاثين و خمسمائة . و هو من الكتب المتوسطه فيه لخصه من كتابه المسمى بمنتهى الادراك , اوله : الحمد لله حق حمده الخ , الفه لابى الحسين على بن نصير الدين الوزير , ذكر فيه انه اقتدى بابن الهيثم فى تقسيم الافلاك بالاكر المجسمة دون الاقتصار على الدوائر المتوهمة كما هو أب اكثر المتقدمين , و قسمه قسمين : قسم فى الافلاك , و قسم فى الارض , و ذكر فى الاول اثنين و عشرين بابا , و فى الثانى اربعة عشر باب , ثم شرحه احمد بن عثمان بن صبيح المتوفى سنة اربع و اربعين و ستمائة . ( ج ١ ط ١ ستون ٣٣٨ )

در انتساب خرقى به خرق چنانكه چلبى گفته است , بايد تحقيق آن چنان باشد كه ياقوت در معجم البلدان آورده است :

خرق بالتحريك , و يقال خره بلفظ المعجم , قرية كبيرة عامرة شجيرة بمرو , اذ نسبوا اليها زادوا قافا , اخرجت جماعة من اهل العلم . و ممن ينسب اليها ابوبكر محمد بن احمد بن بشر الخرقى , كان فقيها فاضلا متكلما يعرف الاصول توفى سنة نيف و ثلاثين و خمسمائة . ( ج ٢ ط بيروت ص ٣٦٠ ) به لغت( خره) لغت نامه دهخدا نيز رجوع شود .

در مبحث قوس نطاقات شرح فاضل رومى بر ملخص چغمينى آنجا كه گويد( : كما ذهب اليه الخرقى مخالفا للجمهور تحاشيا عن التبدل فى نقطتى التماس بحسب البعد و القرب) . . . حاشيه اى بامضاى ١٢ در معرفى خرقى چنين آمده است( : الحزقى , بالحاء المهملة والزاء المعجمة والقاف علم صاحب التبصره) ( ص ٨٢ طبع اعلى وزيرى ) و ما بر اين ضبط , حق فحص را توخته ايم , و لكن , هر چه بيشتر تاخته ايم كمتر يافته ايم . به نقل مطالب شرح بيرجندى بر تذكره بازگشت كنيم . بعد از آن بيرجندى گفته است :