دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٥٨

است ديرتر غروب مى كند .

پس از آن بيرجندى گفته است :

و همين اعتراض بر علامه , بر صاحب تبصره نيز وارد است , چه اين كه دائره نصف النهار از دوائر ميل است . لذا علامه مذكور , در تحفه از تعريف ياد شده در نهايه برگشت و مطالع را چنين تعريف كرده است كه آن قوسى است محصور ميان دائره افق و دائره عظيمه اى كه باول قوس بروج مى گذرد و مماس مدار اعظم ابدى الظهور مى گردد .

توضيح :

علامه در عبارت بيرجندى , قطب شيرازى صاحب درة التاج و شرح حكمت اشراق است ( العلامة قطب الدين محمود بن ضياء الدين مسعود الشيرازى ) . و نهايه , كتاب ديگر او به نام( نهاية الادراك فى دراية الافلاك) است . و تحفه كتاب ديگر او به نام( التحفة الشاهية) كه هر دو بعربى در علم هيئت اند . از تحفه نسخه اى كامل در كتابخانه مدرسه سپهسالار قديم تهران موجود است . و نيز نسخه اى از نهايه در كتابخانه سپهسالار جديد تهران ( كه اكنون بمدرسه عالى شهيد مطهرى نام يافت ) بشماره ٥٩٦ موجود است . و نسخه اى قديمى از نهايه كه بسال ٧٤١ كتابت شده در كتابخانه خديويه مصر است , نگاه كنيد بفهرسة الكتبخانه الخديوية ج ٥ ص ٢٢٥ و بقول جرجى زيدان در تاريخ آداب اللغة ج ٣ ص ٢٥١ نسخه اين كتاب در اكثر مكاتب اروپا موجود است . ( ص م , ن درة التاج ط ايران بكوشش و تصحيح سيد محمد مشكوة )

حاجى خليفه كاتب چلبى در كشف الظنون گويد :

التحفة الشاهية فى الهيئة للعلامة قطب الدين محمود بن مسعود الشيرازى المتوفى سنة عشر و سبعمائة , مجلد اوله : خير المبادى مازين بالحمد لواهب القوة الخ . الفه للوزير امير شاه محمد بن الصدر السعيد تاج الدين معتز بن طاهر , و رتب على اربعة ابواب : الاول فى ما يحتاج الى تقديمه قبل الشروع , الثانى فى هيئة الاجرام البسيطة , الثالث فى هيئة الارض , الرابع فى مقادير الابعاد و الاجرام . و هذا التاليف مؤخر عن نهاية الادراك له . ثم شرع المولى على القوشجى فى شرحه بقال اقول , و وصل الى بحث الدوائر , و له