دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٩٢ - نسب دوائر با يكديگر

وزان دائره وسط سماء رؤيت با دائره منطقة البروج , وزان دائره نصف النهار با دائره معدل النهار است كه دائره عرض اقليم رؤيت را به دائره عرض منطقة البروجى تعبير كرده ايم : پس نسبت اين نسبت مانند نسبت ششم است كه بين معدل النهار و نصف النهار بوده است .

هفدهم :

نسبتى كه واقع است ميان منطقة البروج و ارتفاع , عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه منطقة البروج بسمت الراس گذرد و كوكبى كه ارتفاع او مطلوبست بر منطقة البروج باشد .

بيان :

بدانچه كه در بيان نسبت به پانزدهم گفته ايم , بيان اين نسبت نيز دانسته مى شود , پس در بيان فوق هر جايى كه عرض بلد بقدر ميل كلى است و منطقة البروج بر سمت راس بود , و نيز كوكبى كه از ارتفاع آن مطلوبست بر دائره منطقة البروج باشد , در اينحال دائره منطقة البروج و دائره اول سموت و دائره ارتفاع هر سه باهم متحد شوند .

هجدهم :

نسبتى كه واقع است ميانه ماره به اقطاب اربعه و[ دائره] ميل , عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند گاهى ماره به اقطاب اربعه بسمت راس گذرد , و كوكبى يا جزئى از فلك البروج كه دانستن ميل او مطلوبست بر دائره ماره بر اقطاب اربعه واقع شود .

نوزدهم :

نسبتى كه واقع است ميانه ماره با قطاب اربعه و عرض , عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه كوكبى عرض او را گيرند بر نفس ماره باقطاب اربعه باشد .

بيستم :

نسبتى كه واقع است ميانه ماره به اقطاب اربعه و افق , عموم و خصوص من وجه باشد زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه قطبين معدل و قطبين فلك البروج بر افق باشد .

بيان :

در آفاق استوائى قطبين معدل النهار همواره بر افق است و چون نقطه اعتدال ربيعى يا خريفى بسمت الراس آفاق استوائى رسند منطقة البروج نيز مانند معدل النهار بر افق استوائى عمود شود لاجرم در آنهنگام قطب منطقة البروج نيز بر