دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٦٤ - تحصيل سمت حقيقى قبله در دو روز

( المرآة الوضيئة) فاضل معروف كرينليوس و انديك آمريكائى ماخوذ است . و اگر طول و عرض منصوص عليهما در كتب نيافته باشم از يكى ازخارطه هاى معتبره گرفته شده , و در اينصورت در پهلوى آن شهر( خط) نوشته ام . و بايد دانست كه گاهى علماء اين فن بجاى طول و عرض بلد , اكتفاء كنند به ذكر جهت آن بلد نسبت به بلدى ديگر و مسافت ميان آنها . مثلا كربلا واقع است در شصت ميلى بغداد ( به ميل انگليسى ) وج ج غ يعنى ٢٢ ٣٠ بغداد در اينصورت طول و عرض كربلاء را بر حسب قواعد مقرره اين فن معلوم نموده در جنب اسم بلد( ب) مى نويسيم . و در اين صورت در بعضى موارد گاهى چند ثانيه بلكه چند دقيقه با واقع تفاوت خواهد كرد و مع ذلك فرق محسوسى در امر قبله رو نمى دهد]( .

اين بود عبارت آن جناب در تعريف جداول تحفه كه تقديم داشته ايم . بعضى از مطالب فوق مثل ارتفاع سمت مكه , و ميل انگليسى , بلكه علت پيدايش مقياسهاى مترى كه از دولت فرانسه در سنه ١٧٩٠ مسيحى از تقسيم محيط دائره زمين بدست آمده است و ديگران بدان پيروى كرده اند , و همچنين بيان ديگر اوزان و مقادير و مقاييس در دروس آينده يا بحث و تحقيق به تفصيل روشن خواهد شد . يكى از توفيقات الهى براى راقم اين بوده است كه در اول ماه مبارك رمضان ١٣٧٩ هق , و به مطالعه تحفه سردار و رساله قبله ملا مظفر جنابذى و به تعليقه بر آن دو , شروع كرده است تا در روز نوزدهم همان ماه مبارك به اتمام مطالعه و تعليقه بر هر دو رساله ياد شده از آغاز تا انجام , نائل آمده است , و به مناسبت پيش آمدن بحث در اين دروس آنها را عنوان مى كنيم .

در جداول تحفه دو حرف ش , ج در ستون عرض بلد علامت عرض شمالى و عرض جنوبى است . و دو حرف ق , غ در ستون طول بلد نشانه شرقى يا غربى بودن از گرنويج است . و سه لفظ جه , قه , نيه مخفف درجه و دقيقه و ثانيه .

چنان كه ملاحظه فرموده ايد مرحوم سردار , طول و عرض بلاد را از دائرة المعارف بريطانيا و ديگر ماخذ انگليسى نقل كرده است . آرى آن جناب در