دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٦٥ - تحصيل سمت حقيقى قبله در دو روز

زبان انگليسى استاد كامل بوده است و لاتين را مانند تازى و پارسى خوش مى نوشته است دستخط شريف او را در اين زبانها دارم . بارى اگر طلبه حواسش جمع باشد كه وقت را مغتنم بشمارد و زوائد اشغال را حذف كند و مالايعنيه را ترك بگويد , به خوبى مى تواند يك دو زبان زنده و ارزنده را در حاشيه تحصيلات اصيلش فرا بگيرد كه نيك او را بكار آيد , و سير عالم روحانى چون سردار كابلى را سرمشق خود قرار دهد .

جدول دوم از مهندس هيوى خبير و فاضل رياضى شهير مرحوم عبدالرزاق بغائرى است كه بنام معرفة القبلة بصورت بياض در سنه ١٣٧١ هق در ايران بطبع رسيده است . اين اطلس ارزشمند حاوى طول و عرض و انحراف جهت قبله يك هزار و سيصد و نود و يك شهر و آبادى است . مبدء طول در اين رساله نيز گرنويج است كه در جنوب شرقى لندن پايتخت انگليس است و انگلستان در مغرب ايران واقع است كه طول گرنويج در جدول صفر است . در تعيين جهت عرض بلد هر كجا جنوبى است در مقابل آن نوشته شده است( جنوبى) و هر كجا كه چيزى نوشته نشده است شمالى است . و در طول بلد هر كجا غربى است نوشته شده است( غربى) , و هر كجا شرقى است چيزى نوشته نشده است .

اما جدول سوم را از كتاب گران سنگ و ارزشمند( الدرر التوفيقية فى تقريب علم الفلك و الجيوديزية) تاليف فاضل خريت در صناعت هيات , اسماعيل بيك مصطفى فلكى است . و مبدء طول آن پاريس عاصمه فرانسه است . و مؤلف در رياد شده در آغاز جدول گفته است كه آن را از تقويم فرانسوى بنام معرفت ازمان , و از كتاب جداول اوضاع جغرافيايى اماكن مهم سطح ارض تاليف كوليه نقل كرده است .

جيوديزيه معرب واژه فرانسوىGeobesie است , يعنى علم مساحت زمين ‌ علم تقسيم اراضى . ‌ زمين پيمائى ‌ مساحى .

در اين سه جدول مقدار انحراف بلاد به سمت قبله نيز بيان شده است كه هنوز بحث استدلالى آن به ميان نيامده است , و به توفيق حق سبحانه در دروس آينده مبرهن