روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٥ - ترجمه
گفتند:«لام»به معنى«الى»است،چنان كه گفتيم كه متعاقب باشد در بسيارى فعلها،يقال:هديته لكذا و الى كذا،و دعوته لكذا و الى كذا،و ارشدته لكذا و الى كذا،گفت:ايشان آن روز به كفر نزديكتر بودند كه به ايمان [١]،براى آنكه كفر در دل داشتند و ايمان بر زبان.آنگه آنچه حقيقت نفاق است در حقّ ايشان محقّق گردد كه: يَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِهِمْ مٰا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ ،به زبان چيزى مىگويند كه در دل ندارند. وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا يَكْتُمُونَ ،و خداى عالمتر است به آنچه ايشان در دل [پنهان مى] [٢]دارند از كفر.
آنگه ذكر اقوال و احوال ايشان بازگفت: اَلَّذِينَ قٰالُوا لِإِخْوٰانِهِمْ وَ قَعَدُوا ، گفت:رها نكردند به آنكه خود بنشستند،برادران خود را در دين و يا در نسب گفتند كه:اگر آنان كه در احد كشته شدند فرمان ما كرده بودندى و به خانه بنشسته،ايشان را بنهكشتند [٣]چنان كه ما را بنهكشتند [٤]،چنان كه حقتعالى پيش از اين حكايت كرد كه: مٰا مٰاتُوا وَ مٰا قُتِلُوا [٥]... ، حقتعالى گفت:بگو ايشان را كه اگر راست مىگوييد [٦]مرگ از خويشتن بازدارى [٧].و آيت وارد است مورد ردّ بر ايشان و تكذيب ايشان در آنچه گفتند.
آنگه حقتعالى خواست تا پايۀ [٨]آنان كه در بدر و احد شهيد شدند به خلقان نمايد تا مؤمنان شاد شوند و رغبت افتد ايشان را در جهاد و شهادت،و منافقان راغم و ذليل شوند،گفت: وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ ،مپندار و گمان مبر كه آنان را كه در سبيل خداى بكشتند ايشان مردگانند،بل زندگانند به نزديك خداى- جلّ جلاله-روزى[مى] [٩]دهند ايشان را،و شادمانهاند به آنچه خداى به ايشان مىدهد.و اين آيت دليل آن است كه شهدا به اجسام و ارواح زندهاند،و بر صفات [١٠]
[١] .آج،لب،فق:با ايمان.
[٢] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٣] .بنهكشتندى/بنكشتندى.
[٤] .بنهكشتند/بنكشتند.
[٥] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٥٦.
[٦] .دب،آج،لب،فق:مىگويى/مىگوييد.
[٧] .مر:بازداريد.
[٨] .آج،لب،فق،مر:تا آيت.
[٩] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[١٠] .اساس+و،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد.