روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠ - ترجمه
مراد به«عنت»هلاك است،و گفتند:مراد رنج و مشقّت است،و گفتند:مراد كفر و ضلال است،كما قال تعالى: وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمٰا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ [١]سَوٰاءً [٢]،و اين آن مثل است كه پارسيان گويند:خرمن سوخته سوخته خواهد خرمن،هركه به آفتى گرفتار باشد و به عيبى آلوده،خواهد كه همه جهان چو او باشد تا عيب او پوشيده شود،چنان كه مثل است:در مرگ [٣]به انبوه كه جشن باشد [٤]،و اگرچه آيت در جهودان است،بعينه صفت اهل روزگار ماست،چنان كه شاعر مىگويد:
و اعلنت الفواحش في النّوادي
و صار النّاس أعوان المريب
إذا ما عبتهم عابوا مقالي
لما في القوم من تلك العيوب
و ودّوا لو كفرنا فاستوينا
و صار النّاس كالشّيء المشوب
و كنّا نستطبّ اذا مرضنا
فصار سقامنا بيد الطّبيب
و كيف نجيز غصّتنا بشيء
و نحن نغصّ بالماء»الشّروب
و [٥]قَدْ بَدَتِ الْبَغْضٰاءُ مِنْ أَفْوٰاهِهِمْ ،اگرچه دشمنى در دل دارند بر دهنشان پيدا مىشود،چه آن[٢٥٦-ر]پيش از دل است:
نار چون پر شود بدرّد پوست
از بسيارى كه در دل دارند طاقت نمىدارند [٦]تا نهان دارند،بعضى از آن اظهار مىكنند و ظاهر مىشود از ايشان،و اين آن است كه در كلام اميرالمؤمنين - عليه السّلام-آمد:
ما أضمر احد شيئا الّا ظهر في صفحات وجهه أو فلتات لسانه، هيچكس[چيزى] [٧]پنهان بازنكند الّا بر كنارها روا و جستها زبانش [٨]پديد آيد.
[١] .اساس:فيكونون،با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد.
[٢] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٨٩.
[٣] .اساس و دب+كه،با توجّه به وز و ديگر نسخهبدلها زايد مىنمايد.
[٤] .اساس و وز در حاشيه افزودهاند:بلاى عام جشن تمام،و در امثال عرب آمده كه:البليّة اذا عمّت طابت.
[٥] .دب،مر:قوله،آج،لب،فق،مب:قوله تعالى.
[٦] .مب،مر:نمىآرند.
[٧] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخهبدلها افزوده شد.
[٨] .كذا:در اساس و وز،دب،آج،لب،فق:بر كنارها رو و جوانب لسان او،مب،مر:بر كنارۀ رود و جانب زبان او.روا رو،با الف اشباع مانند:نيكوا نيكو،پهلوا پهلو كه استعمال آن در رسم الخط اين تفسير معمول است.