أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ -الآية،آيت در حقّ جماعتى جهودان آمد، چون بحر بن عمرو و نعمان بن أوفى و مرحب بن زيد،بيامدند و اطفال خود را پيش رسول-صلّى اللّه عليه و آله-آوردند و گفتند:اى محمّد!چه گويى،اينان را گناهى هست؟گفت:نه.گفتند:و اللّه كه ما هم چنينيم در پاكى كه اينان هستند،هر گناهى كه ما به روز كنيم به شب از ما مكفّر كنند،و هر گناه كه ما به شب كنيم به روز از ما مكفّر كنند،خداى تعالى اين آيت فرستاد و ايشان را تكذيب كرد.

حسن و ضحاك و قتاده و مقاتل و سدّى گفتند:آيت در جهودان و ترسايان آمد، چون گفتند: نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ [١]... ،و گفتند: لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰارىٰ [٢].

عبد اللّه عبّاس و عطيّه گفتند،جهودان گفتند:پدران و فرزندان ما كه از پيش رفتند شفيعان ما باشند و ما را تزكيه كنند.

عبد اللّه مسعود گفت:ايشان يكديگر را تزكيه كردندى،و تزكيه آن باشد كه غيرى را گويد:زكى است،گفتند [٣]ما ازكياييم،و زكا زياده باشد در صلاح،يقال:

زكا الزّرع اذا نما.

حق‌تعالى گفت:به تزكيه ايشان چه اعتبار است،مزكّى آن باشد كه منش تزكيه كنم، بَلِ اللّٰهُ يُزَكِّي مَنْ يَشٰاءُ ،خداى تزكيه كند آن را كه خواهد،و آن را كه خواهد كه مزكّى باشد. وَ لاٰ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ،و بر ايشان ظلم نكنند [٤]،يعنى نقصان حقّ ايشان نكنند [٥]از تزكيه.و ظلم در لغت نقصان باشد. فَتِيلاً ،به مقدار فتيلى.

عبد اللّه عبّاس گفت و مجاهد و قتاده و ضحّاك و عطيّه كه:«فتيل»آن باشد كه در شكاف استخان [٦]خرما بود،و«نقير»آن گو باشد كه بر پشت استخوان خرما بود،و«قطمير»پوست استخوان خرما باشد.

و روايتى ديگر از عبد اللّه عبّاس و سدّى و ابو مالك آن است كه:فتيل آن باشد

[١] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٨.

[٢] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١١.

[٣] .آج:بگفتند.

[٥] [٤] .فق،مر:نكند.

[٦] .وز،آج،لب،فق،مر،تب:استخوان.