روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٩ - ترجمه

بعضى دگر گفتند [١]:آن باشد كه در خداى عاصى نشود براى روزى.ديگرى گفت:توكّل آن باشد كه خود را يارى دگر نجويد جز خداى،و روزيش [٢]را خازنى و عملش را گواهى جز او [٣].

جنيد گفت:توكّل آن باشد كه بكلّى بر او اقبال كند [٤]و از هرچه دون اوست اعراض كند [٥].نورى [٦]گفت:آن باشد كه تدبير خود با او گذارى تا او وكيلت باشد كه گفت: وَ كَفىٰ بِاللّٰهِ وَكِيلاً [٧].و ديگرى گفت:التّوكّل،اكتفاء العبد الذّليل بالرّبّ الجليل كاكتفاء الخليل بالخليل [٨]حين لم ينظر الى عناية جبرئيل.ديگرى گفت:

هو السّكون عن الحركات اعتمادا على ربّ السّماوات.

بهلول مجنون را گفتند:بنده كى متوكّل باشد؟گفت:آنگه كه از خلق غريب شود و به حق قريب،و حاتم أصمّ را گفتند:حدّ توكّل تو [٩]كجاست؟گفت:بناى آن بر چهار چيز است،يكى آن‌كه:شناخته‌ام كه روزى مقدّر من كس نخورد،از آنم تيمار نيست.دگر آن‌كه:دانسته‌ام كه عمل من غيرى [١٠]نكند،پيوسته به آن مشغولم.

سه‌ام [١١]:دانسته‌ام كه مرگ ناگاه آيد،استعداد او مى‌كنم.چهارم آن‌كه:شناخته‌ام كه خداى به من نگران است،چيزى نكنم كه شرم باشد مرا [١٢]از او.

طاوس يمانى گفت:اعرابى‌اى [١٣]را ديدم در مكّه بر راحله نشسته به ساز تمام،به در مسجد الحرام رسيد،فرود آمد و راحله بخوابانيد و سر سوى آسمان كرد و گفت:بار خدايا!اين راحله و آنچه بر وى است در ضمان تو است تا من بيرون آيم،با من بسپارى [١٤].و در مسجد رفت،چون برون آمد [١٥]راحلۀ او برده بودند،سر سوى آسمان كرد