اميرالمؤمنين على-عليه السّلام-گفت و عبد اللّه عبّاس و نخعى و قتاده:مراد نمازكنندگان‌اند كه در حال قدرت و صحّت نماز كنند بر پاى،و چون نتوانند و از قيام عاجز باشند نشسته،و چون نشسته نتوانند بر پهلو،و اين فضلى است از خداى تعالى و تخفيفى مر خلقان خود را،تا بدانند كه خداى تعالى آنچه بنده نتواند برآن ننهد [١].ديگر مفسّران گفتند:مراد مداومت و مواظبت ايشان است بر ذكر خداى، براى آن‌كه مردم از اين هيئت خالى نباشند،يا ايستاده،يا نشسته،يا بر پهلو خفته باشند.

معاذ جبل روايت كند كه رسول-عليه السّلام-گفت كه [٢]هركه:او خواهد كه در بستانهاى بهشت چرا كند،گو ذكر خداى بسيار كن [٣].و رسول-عليه السّلام- گفت:ذكر خداى تعالى علامت ايمان است و برات بيزارى است [٤]از نفاق،و حصن است از شيطان،و حرز است از آتش دوزخ.

و در خبر است كه خداى تعالى به موسى وحى كرد:

يا موسى!اجعلنى منك على بال [٥]و لا تنس ذكري على كل حال،و ليكن همك ذكري فان الطريق على ، گفت:يا موسى مرا بر ياد دار و ذكر من فراموش مكن بر هيچ حال و بايد تا همّت تو ذكر من باشد كه راه تو بر من است.

و در اخبار اهل البيت هست كه:آيت در نماز شب است كه [٦]ذكر خداست در اين سه حال:حالت قيام و قعود به دعوات [٧]، وَ عَلىٰ جُنُوبِهِمْ ،چون از نماز وتر فارغ شود في رواية[٢٨٥-پ]،و به روايتى ديگر:چون از ركعتى الفجر فارغ شود بر پهلوى راست خسپد و دست راست در زير روى نهد و اين دعا بخواند:

استمسكت بعروة اللّه الوثقى[الّتي] [٨]لا انفصام لها و اعتصمت بحبل اللّه المتين و اعوذ باللّه من شرّ فسقة [٩]

[١] .دب،آج،لب،فق:بر او ننهد.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٣] .دب،آج،لب،فق:بسيار كند،مر:بسيار گويد.

[٤] .آج،لب،فق،مر:برائت و بيزارى است،دب:برات بيزارى است.

[٥] .اساس،وز،آج،لب:على مال،مر:على كلّ حال،با توجّه به دب،تب تصحيح شد.

[٦] .دب،آج،لب،فق،مر+در آنجا.

[٧] .دب،آج،لب،فق،مر:قعود و هجوع.

[٨] .اساس:ندارد،از وز افزوده شد.

[٩] .دب+اهل.