روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٩٢ - ترجمه

كه انگشت به هم مالى [١]آنچه حاصل آيد ازآنجا از چرك و شوح آن را فتيل گويند،براى آن‌كه چون تافته‌اى باشد من فتل الحبل،و قال الشّاعر [٢]:

يجمع [٣]الجيش ذا الألوف و يغزوا ثمّ لا يرزأ العدوّ فتيلا
و نصب او بر مفعول دوم [٤]است كه ظلم متعدّى باشد به دو مفعول،يقال:ظلمته حقّه،اين قول زجّاج است.رمّاني گفت:محتمل است كه تمييز [٥]باشد.

اُنْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللّٰهِ الْكَذِبَ ،بنگر كه چگونه فروبافتند بر خداى تعالى دروغ.و«نظر»اين جا به معنى فكر و انديشه باشد،و«افتراء»اختلاق باشد،و«فريه»دروغى مبتدا بود،و اصل كلمه فرى باشد و هو القطع،يقال:فراه إذا قطعه على وجه الصّلاح،و أفراه إذا قطعه على وجه الفساد و افترى الكذب اذا اختلقه و قطعه،و انّه ليفرى [٦]الفرىّ،أى يأتي بالعجب كأنّه يقطعه من حيث لا يعلم،و افتراى [٧]ايشان اين جا آن بود [٨]كه گفتند: نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ [٩]... ،ما پسران خداييم و دوستان خدا.و نيز گفتند: لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰارىٰ [١٠]... ،به بهشت نشود الّا آن‌كس كه جهود يا ترسا باشد.

وَ كَفىٰ بِهِ إِثْماً مُبِيناً ،و اين بس است بزه ظاهر،و اين لفظ بر سبيل مبالغت گويند در مدح يا ذمّ،يقال:كفى بذلك شرفا و كفى به خزيا،و نصب او بر تميز [١١]است.

قوله: أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتٰابِ -الآية،بعضى قرّاء در جملۀ قرآن خواندند:«أ لم تر»ساكنة الرّاء،و اين لغت بعضى عرب است كه ايشان قناعت نكردند در فعل معتلّ الآخر به حذف حرف،تا آن حرف صحيح كه پيش از آن بود نيز تسكين كردند حركت او را،كقول الشّاعر [١٢]: