فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥١ - بررسى فقهى اوراق نقدى آيت الله سيدكاظم حائرى
روايت ديگرى در مورد صدقه يا صدقه و هبه وارد شده كه گاه از آن عدمِ شرطيتِ قبض فهميده مىشود؛ امام صادق(ع) به روايت ابان از عبدالرحمن بن سبابه در اين روايت فرمودهاند:
إذا تصدّق الرجل بصدقة أو هبة، قبضها صاحبها أو لم يقبضها، علمت أو لم تعلم، فهى جائزة، يعنى اگر كسى صدقهاى دهد يا مالى ببخشد، چه صاحبش آن را قبض كرده و چه نكرده و چه از آن آگاه شده و چه نشده، جايز است.
شيخ طوسى(ره) روايت را اين گونه نقل كرده است ولى در نقل كلينى(ره) ابان روايت را از ابى مريم از امام باقر(ع) نقل كرده و عبارت «أو هبة» (٣٦)در آن نيامده است.
روايت ديگرى نيز در مورد هبه يا صدقه وجود دارد كه چه بسا عدم شرطيت قبض، از آن قابل برداشت است. ابى المغرا با سندى تام از ابوبصير از امام صادق(ع) نقل كرده است:
الهبة جائزة قبضت أو لم تقبض، قسمت أو لم تقسم، والنحل لايجوز حتى تقبض، و أنما أراد الناس ذلك فأخطأوا (٣٧)؛ يعنى هبه جايز است، چه قبض شده باشد و چه نشده باشد، چه تقسيم شده باشد و چه نشده باشد، و «نحله» تا زمان قبض جايز نيست، و مردم نحل را اراده كرده و به آن هبه گفتند.
گرچه در اين روايت واژه «هبه» ذكر شده است، ولى احتمال دارد غلط باشد و درست آن، واژه «صدقه» باشد به قرينه اين كه ابوالمغرا روايت ديگرى از ابى بصير نقل كرده كه شايد همان روايت بالا باشد؛ راوى در اين روايت مىگويد :
سألت أباعبداللّه(ع) عن صدقة ما لم يقسم ولم يقبض: فقال: جائزة انما اراد الناس النحل فأخطأوا (٣٨)؛ يعنى از امام صادق(ع) حكم صدقهاى را كه تقسيم
(٣٦) همان،ب٤، من الهبات،ح٣،ص٣٣٥.
(٣٧) همان، ب٤، از الهبات،ح٣،ص٣٣٥.
(٣٨) همان،ب١، از احكام وقوف و صدقات،ح٢،ص٣٠٩.