فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٨ - بدل حيلوله از نگاه امام خمينى محمد رحمانى
الف) اهميت بدل حيلوله،
ب) تعريف اجمالى قاعده،
ج) موضوع قاعده،
د) ادله قاعده( قاعده على اليد، قاعده اتلاف، قاعده سلطنت، قاعده لاضرر، بناى عقلا، اجماع)،
هـ) فروعات بدل حيلوله(الزام به پذيرش بدل، حكم بدل پيش از تلف مبدل، حكم منافع مبدل، حكم عين پس از رفع تعذر، حكم بدل پس از رفع تعذر، حكم مبدل درحالات مختلف)،
و) حكم مبدل برمبناى رد بدل حيلوله.
اهميت بدل حيلوله
يكى از راه هاى كشف اهميت مباحث علمى، فراوانى و چگونگى پاسخ گويى هربحث است به پرسش هايى كه در باره آن مطرح مىشود. ازاين رو به برخى از پرسش هايى كه اين قاعده تنها منبع و يا يكى از منابع مهم پاسخ گويى آنهاست اشاره مىشود:
١. آيا آنچه به عنوان بدل حيلوله به مالك داده مىشود به عنوان امانت و اباحه در تصرف است و به ملكيت او در نمىآيد و يا ملك او مىشود و هرگونه تصرفى درآن رواست؟
٢.آيا درخواست بدل از سوى مالك حق اوست و مىتواند آن را مطالبه نكند و يا اين كه با پرداخت ضامن، مالك مجبور به گرفتن است؟
٣. آيا ضامن با پرداخت بدل حيلوله نسبت به اصل مال ذمه اش برى مىشود يا نه؟
٤. پس از رفع تعذر از وصول مال به مالك، با توجه به اين كه بدل آن پيش مالك هست آيا مالك حق اجبار ضامن به استرداد اصل مال را دارد يا نه؟
٥. با استرداد مال اصلى به مالك آيا او همچنان مىتواند دربدل تصرف كند يا نه؟
٦. درمدتى كه مالك دستش از مال كوتاه است افزون براصل مال آيا كاهش بهاى آن