البدل بفتحتين و البدل بالكسر و البديل كلها بمعنى والجمع أبدال و أبدلته بكذا أبدالا، نحيت الاول و جعلت الثاني مكانه و بدلته تبديلا، غيرت صورته تغييراً. (٢)

ب) حيلوله: درلغت به معناى جدا و فاصله انداختن است. علامه فيومى مى‌نويسد:

وحال النهر بيننا حيلولة حجز و منع الاتصال. (٣)

بنا بر اين درتعريف اجمالى بدل حيلوله مى‌توانيم بگوييم: بدل حيلوله عبارت است از: پرداخت مال توسط شخصى كه ميان مال و مالك فاصله انداخته است به عنوان جايگزين آن مال.

موضوع قاعده

جهت تبيين و شناخت موارد و مصاديق قاعده لازم است موضوع آن روشن شود. ازاين رو شايسته است انواع تصرفاتى كه موضوع ضمان را تشكيل مى‌دهد روشن گردد.

تصرف دراموال ديگران صورت هاى گوناگونى دارد؛ ازجمله:

الف) گاهى مال تصرف شده، موجود و قابل رد به صاحبش است.

ب) گاهى مال تلف و نابود شده و به هيچ وجه قابل برگرداندن نيست. مانند اين كه مواد غذايى مورد تصرف، خورده شده است.

ج) گاهى مال موجود است و ليكن براى هميشه قابل برگرداندن به مالك نيست. مانند اين كه طلاى دزديده شده، در دريا با عمق زياد افتاده باشد.

د) گاهى مالِ تصرف شده، موجود است و ليكن در زمان معينى نمى‌توان آن را به مالك برگرداند. مانند اين كه مال دراختيار كسى قرار گرفته كه تا يك سال در مسافرت به

(٢) علامه فيومى،المصباح المنير،ج١،ص٥٤.
(٣) همان،ص٢١٦.