فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٨ - بررسى فقهى اوراق نقدى آيت الله سيدكاظم حائرى
أنـّه قال فى الرجل يتصدّق على ولده وقد ادركوا: إذا لم يقبضوا حتى يموت فهو ميراث فان تصدّق على من لميدرك من ولده فهو جائز؛ (٢٩)يعنى: امام در باره مردى كه (از دارايى خود) به فرزندانش صدقه مىدهد، گفت: اگر فرزندان بالغ بوده و تا مرگ پدر صدقه را قبض نكرده باشند، مال مزبور ميراث است ولى اگر به فرزندان صغير و نابالغش صدقه دهد، جايز است.
اين روايت زمانى شاهد مدعاى ما است كه از آن برداشت شودكه چون تا هنگام مرگ پدر، قبض صورت نگرفته، صدقه براى فرزندان بزرگ تحقق نيافته است، نه اين كه برداشت شود مرگ پدر پيش از قبض، سبب فسخ آن شده است و روايت عبيد بن زراره از امام صادق(ع) با وجود مخدوش بودن سند آن، مثل همين روايت است.
اما در پارهاى از پاسخهايى كه على بن جعفر از برادرش امام كاظم(ع) نقل كرده به شرطيت قبض تصريح شده است و برخى ديگر ـاگر به تنهايى به آنها نگاه شودـ بر عدم شرطيت قبض دلالت دارند.
الف:پاسخهايى كه در آنها به شرطيت قبض تصريح شده است:
١ـ سألته عن الصدقة اذا لمتقبض هل تجوز لصاحبها؟ قال: اذا كان أب تصدّق بها على ولد صغير فانّها جائزة لانّه يقبض لولده اذا كان صغيراً، و اذاكان ولداً كبيراً فلايجوز له حتى يقبض (٣٠)؛ يعنى از امام(ع) پرسيدم: صدقهاى كه قبض در آن محقق نشده آيا براى صاحبش جايز است؟ امام(ع) پاسخ داد: اگر پدر به فرزند صغيرش صدقه داده باشد، جايز است زيرا او براى فرزند صغيرش قبض مىكند، و اگر فرزندش بالغ باشد تا زمانى كه آن را قبض نكند، براى او جايز نيست.
٢ـ سألته عن رجل قال لآخر: هذه الجارية لك حياتك أيحلّ له فرجها؟
(٢٩) همان، ب٤ از احكام وقوف و صدقات،ح١، ص٢٩٧.
(٣٠) همان،،ب،٥ از الهبات،ح٥،ص٣٣٨.