درك اين واقعيت كه چگونه دليل اجماع ـ با آن شرايط ـ به وسيله او پرورانده مى‌شود، كاردشوارى نيست؛ خصوصاً با توجه به اين كه مهم ترين ابزار عامه براى ملامت كردن اماميه سوء استفاده از تفرّد آنها در احكام شرعى و مخالفت با اجماع‌مسلمانان بوده‌است.

تنقيح و تهذيب اجماع وجواب به شبهات وارد برآن بر طبق مبانى اماميه كارى بسيار مهم بوده كه موءلف را قادر ساخته است: اولا؛ درجواب اشكال مخالفان بر اقوال انحصارى اماميه، اصل اجماع ـ يعنى مستند اصلى مخالفان ـ را به كلّى منكر نشود و ثانياً؛به عنوان دليل مفيد علم، آن را زير بناى احكام شرعى قرار دهد.

٢. موءلف بدون استثنا درهمه مسائل اين كتاب، دليل اجماع‌را مطرح مى‌كند و از آن با تعابيرى نظير «الاجماع المتقدّم ذكره» ياد مى‌كند. مقصود از تقدم ذكر اجماع، احتمالا بيانى است كه ايشان درخصوص حجّيت و شرايط اجماع، درمقدّمه كتاب اظهار داشته است، يا اين كه مربوط به تعبيرى مى‌شود كه دراول هر مسأله آورده و آن قول را به شيعه اماميّه منسوب كرده است.

ب) ظواهر آيات:موءلف درمقام استدلال، نقش بسيار مهمى به ظواهر كتاب داده است؛ حتّى درمقام استشهاد و تبيين موضوع نيز در ابتدا سراغ آيات رفته است.

ايشان ظاهر كتاب را حجت وموجب علم دانسته (٢٦)و فهم عرف را ملاك استظهار قرارداده است و براى تبيين مفردات آيات، مباحث لغوى بسيار دقيقى را مطرح كرده است.

تمسّك به عموم يا اطلاق آيات حتى درغريب ترين فروعات، امرى شگفت و از ويژگى‌هاى بارز فقه سيد مرتضى (ره) است.

درمسأله جواز نيت روزه مستحبى بعد از زوال،به آيه شريفه {وَ أَنْ تَصُومُواْ خَيْرء لَكُمْ } تمسّك نموده و مى‌فرمايد:

كلّ ظاهر لقرآن أو سنّة يقتضي الامر بالصوم و الترغيب فيه، لااختصاص له بزمان دون غيره فهو يتناول ما بعد الزوال و غيره. (٢٧)

(٢٦) ر.ك: الانتصار،ص٥٠٠.
(٢٧) همان،ص١٨٠،م٧٨.