تداوم اين روند ممكن است از يك طرف اصلاح را دشوار تر سازد و از طرف ديگر بازتابهايى را در پيدايش گرايشهايى برضد اصول موجب شود، آن گونه كه زمزمه هاى آن به گوش مى‌رسد؛ از اين رو دلايل ناكارآمدى نقد ها و عوامل تداوم روند كنونى را بايد بررسى كرد.

در زير به برخى از اين عوامل اشاره مى‌كنيم. البتّه براين باوريم كه پرونده اين بحث را همچنان بايد مفتوح نگه داشت.

١. بدنه اصلى حوزه هنوز صداى نقد را نشنيده است؛ دركنار رويكرد به نقد اصول و پيراستن آن، رويكرد ديگرى وجود دارد كه روند و وضعيّت موجود را درست، و حفظ آن را ضرورى مى‌شمرد.

هرچند زمان به نفع رويكرد اول به پيش مى‌رود، ولى رويكرد دوم اكنون توانمندتر و پرطرفدار است و اين به تداوم روند تورم زاى اصول كمك مى‌كند و انجام اصلاحات دراين دانش را دشوار وكم شتاب كرده است.

جاذبه هاى مباحث فنّى و كششهاى واژگان علمى، عالمان بسيارى را به خود سرگرم كرده است، تا آن جا كه حتى فرصت شنيدن يا انديشيدن به نقدهايى را كه رويكرد اول مطرح كرده، نيافته اند.

برخى از آنان كه كم وبيش به اين نقدها برخورده اند، به دلايلى براى حفظ وضعيت موجود تمسك كرده اند.

امام خمينى مى‌گويد:

وقد ادرج المتأخرون بعض المسائل الّتى لا ابتلاء بها رأساً او قليلة الفائدة جدّاً فى فنّهم لادنى مناسبة امّا تشييداً لاذهان المشتغلين او لثمرة علمية اولدخالة بعيدة فى الاستنباط (٣٧)؛

متأخران مسائلى چند را با كمترين مناسبت، در اصول وارد كرده اند كه نياز

(٣٧) مناهج الوصول،ج١،ص٥١.