ظن موضوعى پرداخته و از آن بحث كرده اند، با اين تفاوت كه ديدگاه اصلى امام اين است كه مباحثى از اين دست را نبايد قاعدتاً طرح كرد و او تنها از باب تبعيّت ذكر كرده است:

طرح كردن اين اقسام تنها از باب پيروى از مشايخ است. (٣٦)

و اين با توجه به گفته هاى ديگر امام درموارد مختلف، مبنى بر ضرورت حذف زوائد، معنا پيدا مى‌كند.

چگونه مى‌توان ميان دو نكته اى كه گذشت، جمع كرد؟ از سويى تقسيم سازى را از نقشى راهبردى در توليد انديشه برخوردار ببينيم و از سوى ديگر بسيارى از مباحث را تقسيمهايى بى حاصل و تورم زا به حساب آوريم؟

پاسخ اين است: نبايد دوحوزه را بايكديگر خلط كرد؛ پژوهش و آموزش! پژوهش جايگاه توليد انديشه است و آموزش جايگاه عرضه انديشه هاىِ توليد شده. بهره گيرى از تقسيم سازى در توليد و پيشبرد انديشه، به پژوهش مربوط مى‌شود، نه آموزش! اشكال ما اين است كه بدون توجّه به جنبه ابزارى و راهبردىِ تقسيم در پژوهش، تقسيمها را بى كم و كاست درنظام و كتب آموزشى وارد مى‌كنيم! كژى و اشتباه اين است كه به تاريخ و جايگاه مصرف تقسيمها توجه نداريم و به طرح و تكرارشان حتّى بعد از آن كه در محك تجربه، رنگ باختند، دست مى‌زنيم! چرا بايد امثال اقسام ظن موضوعى در نظام آموزشى همچنان مدار بحثهاى طولانىِ سطوحِ عاليه و خارج قرار داشته باشد؟! چرا بايد فرصتهاى گرانبها و محدود را سخاوتمندانه در تقسيمهاى بى حاصل تقسيم كنيم وناب ترين دقتها را صرف تقسيمهاى بى ثمر نماييم و مجال را براى ظهور انديشه هاى نو و موضوعات جديد كه دردهاى اجتماعى را درمان و نيازهاى زمان را پاسخ مى‌دهند، تنگ كنيم؟!

عوامل تورّم زا در اصول

گفته ها و هشدارهايى كه تاكنون در نقد وضعيّت اصول ارائه شده است، حجمى چشمگير دارد؛ با اين وصف پيرايش واصلاح اصول همچنان درحدّ يك آرمان باقى مانده

(٣٦) انوار الهداية،ج١،ص١٤٠.