فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٢ - بررسى فقهى اوراق نقدى آيت الله سيدكاظم حائرى
از اين اوصاف در مثلى بودن آن،دخالت دارد؟
١ـ اوصاف ذاتى همانند سياهى و سفيدى و هر صفت مشابه ديگر:
منظور ما از اوصافِ ذاتىِ شيئ، اوصافى است كه بستگى به نياز انسان به آن شيئى يا مقايسه آن شيئى با اشياء ديگر ندارد. رنگ يا طعم يك كالا گاه نياز انسان را برمى انگيزد اگر چه گاه خود مطلوب و مورد نياز است يا وسيله مقايسه كالاها قرار مىگيرد؛ لكن به تنهايى با صرفنظر از خاستگاههاى نياز در انسان يا قرار گرفتن وسيله سنجش كالاها، صفات ذاتى كالا هستند،
٢ـ اوصاف نسبى اى كه به ابزار سنجش و مقايسه با خاستگاه نيازهاى استعمالى يا مصرفى مردم برمىگردد، از قبيل:
سرمازدايى لباس:اين خاصيت با سرما سنجيده مىشود و با گرم شدن هوا از بين مىرود.
سيركنندگى نان:گرسنگى انسان وسيله سنجش آن است و با سير شدن،اين خاصيت از بين مىرود.
اثربخشى دوا در شفا: اين خاصيت با بيمارى سنجيده مىشود و با بازگشت، سلامتى و بهبودى منتفى مىشود.
اين اوصاف معمولا دو جنبه دارند: جنبه ذاتى كه در درون كالا است و جنبه ءديگر كه خارج از حوزه آن است. از اين رو هر يك از اين اوصاف به هر اندازه به ناحيه ذاتى كالا برگردد، در قسم اول داخل مىشود و از سوى ديگر هر اندازه به ناحيه ديگر كالا برگردد، صفات نسبى ِكالا شمرده مىشود. مثلا، سرمازدايى لباس، به هر اندازه ناشى از كلفتى لباس باشد، صفت ذاتى لباس است پس اگر كسى لباسى را عاريه كند و در هنگام برگرداندن به سبب استعمال، ضخامت آن كاهش و به همين سبب،خاصيت سرمازدايىاش كم شده باشد در حقيقت صفت ذاتى لباس؛ يعنى ضخامت آن تغيير كرده است يا خاصيت سرمازدايىاش به اندازهاى كه ناشى از ضخامت باشد، كاسته شده است. اما اگر لباسى را عاريه كند و در هنگام برگرداندن به سبب گرم شدن هوا، خاصيت سرمازدايى آن منتفى شود، اين امر تغيير در صفت ذاتى لباس شمرده نمىشود.