فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٣ - بررسى فقهى اوراق نقدى آيت الله سيدكاظم حائرى
همچنين اگر دوا با گذشت زمان كهنه شود و برخى از خواص خود را از دست بدهد،صفت ذاتى آن تغيير كرده است؛ لكن اگر به سبب پيشرفت جامعه بشرى در زمينه پيشگيرى از بيمارىها، بيمارى كاهش يابد و به همين سبب اثربخشى دارو كم شود، صفت ذاتى ِداروىِ مزبور، تغيير نكرده است.
همچنين اگر در اثر كاستن از اندازه نان تأثيرش در سيركردن انسانها كم شود صفت ذاتى نان تغيير كرده است؛ ولى اگر مردم با چيزهاى ديگر خود را سير كنند و به همين سبب از نقش نان در رفع گرسنگى خود بكاهند صفت ذاتى نان تغيير نكرده است.
٣ـ اوصاف نسبى ناشى از مقايسه ءكالا با ساير كالاها يا اموال، مانند گرانى و ارزانى و قدرت خريد:
اين اوصاف نيز، اوصاف ذاتى شيئ شمرده نمىشوند؛ بنابراين دگرگونىهاى ناشى از ارزان يا گران شدن يك كالا يا كم و زياد شدن قدرتِ خريدِ مجسّم در آن، به ذات آن كالا برنمىگردد.
و اوصافى كه از منظر عرف در مثلى بودن شيئ دخالت دارند؛ يعنى داخل در آيه «إن تبتم فلكم روءوس أموالكم» هستند قسم نخست از اوصافاند، از اين رو اگر كسى بتواند با انجام عمليات خاصى سرماى شديد هوا را بشكند و در چگونگى هوا اثر گذارد و باعث شود منافع استعمالى يا قيمت بازارى لباسهاى زمستانى پايين آيد،عرف نخواهد گفت او در لباسهاى زمستانى مردم اثر گذاشته است؛ آرى اگر با آلوده كردن هوا به مواد شيميايى به لباسها ضرر بزند و مقاومت و دوام آنها را از بين برده يا كاهش دهد، مىتوان گفت: او ذات لباسها را دگرگون كرده است.
اين مطلب به طور نهايى نافى ضمان اوصاف نسبى پيش گفته نيست؛ پس در مواردى مىتوان مدعى ضمان اوصاف قسم دوم شد در صورتى كه يكى از ادله ضمان شاملش شود مثلا اگر در گرماى شديد تابستان مقدارى يخ غصب كند و در زمستان همان مقدار يخ را برگرداند،در اينجا گفته مىشود: كه ايجاد مانع بين مالك و بين بالاترين منفعت استعمالى يخ در روزهاى گرم تابستان كه با آمدن سرماى شديد، منتفى شده است موجب مىشود كه