أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قالَ لَنْ تَرانِي وَ لكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ فَسَوْفَ تَرانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسى‌ صَعِقاً فَلَمَّا أَفاقَ قالَ سُبْحانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ.

اعراف (٧) ١٤٣

نگاه به محتضر

٥٨. افراد حاضر در كنار محتضر، نظاره‌گر جان كندن وى و ناتوان از دفع مرگ:

فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ‌ وَ أَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ.

واقعه (٥٦) ٨٣ و ٨٤

نگاه به محمّد صلى الله عليه و آله‌

٥٩. نگاه كافران به پيامبر صلى الله عليه و آله، خشم‌آلود و كينه‌توزانه:

وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ.

قلم (٦٨) ٥١

٦٠. تصميم كافران، مبنى بر صدمه زدن به پيامبر صلى الله عليه و آله با نگاه مخصوص و چشم‌زخم:

وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ‌ [١].

قلم (٦٨) ٥١

نيز---) همين مدخل، نگاه بيماردلان، نگاه منافقان‌

نگاه به مرفّهان‌

٦١. نگاه پيگير به زندگى مرفّه كافران و حسرت خوردن بر مال آنان، نكوهيده و ناروا:

وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى‌ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقى‌.

طه (٢٠) ١٣١

نگاه به نامحرم‌

٦٢. مردان مؤمن، موظف به پرهيز از نگاه پى‌گير به نامحرم:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى‌ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما يَصْنَعُونَ‌ [٢].

نور (٢٤) ٣٠

٦٣. زنان مؤمن، موظف به پرهيز از نگاه پى‌گير به مردان نامحرم:

وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَ‌ ....

نور (٢٤) ٣١

٦٤. علم به خبير بودن خدا، زمينه اجتناب از نگاههاى غرض‌آلود به نامحرم:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ‌ ... إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما يَصْنَعُونَ.

نور (٢٤) ٣٠

يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ.

غافر (٤٠) ١٩

٦٥. پرهيز از نگاه به نامحرم، زمينه‌ساز طهارت و پاكى:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ‌ ... ذلِكَ أَزْكى‌ لَهُمْ‌ ....

نور (٢٤) ٣٠

نگاه بيماردلان‌

٦٦. نگاه بيماردلان به پيامبر صلى الله عليه و آله، پس از نزول آيات جهاد، نگاهى وحشت‌زده، همانند نگاه انسان در حال مرگ:

وَ إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ إِلَّا غُرُوراً أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشى‌ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ‌ ....

احزاب (٣٣) ١٢ و ١٩

... فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ‌ ....

محمّد (٤٧) ٢٠

نيز---) همين مدخل، نگاه منافقان‌

نگاه خائنانه‌

٦٧. آگاهى خداوند به نگاههاى خيانت‌بار و زيرچشمى انسانها:

يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ‌ [٣] ...

غافر (٤٠) ١٩

[١] . در احتمالى، مقصود از «ليزلقونك بابصارهم» توطئه‌كافران عليه پيامبر صلى الله عليه و آله به وسيله چشم زخم بوده است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص؟)

[٢] . «غض» به معناى كاستن از نگاه و صوت است. (مفردات، ص ٦٠٧ «غض»). بر اساس روايت امام محمّد باقر عليه السلام آيه «قل للمؤمنين ...» مربوط به مردى بوده كه به زن نامحرم نگاه كرد و صورتش بر اثر توجّه زياد به وى به شيشه و يا استخوان در ديوار اصابت كرد و خون‌آلود شد. (الميزان، ج ١٥، ص ١١٦؛ تفسير نورالثقلين، ج ٣، ص ٥٨٨، ح ٩٣)

[٣] . راوى مى‌گويد: از امام صادق عليه السلام از آيه «يعلم خائنة الاعين» سؤال كردم. حضرت فرمود: آيا نديده‌اى كه شخصى به چيزى نگاه مى‌كند كه گويا به آن نگاه نمى‌كند، اين همان خيانت چشمهاست. (تفسير نورالثقلين، ج ٤، ص ٥١٧، ح ٣٣)