فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٣٥٩ - قسم به نفس لوامه
نجات از نفس امّاره
١٢. نجات انسان از نفس امّاره، برخاسته از غفران الهى:
... إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ.
يوسف (١٢) ٥٣
١٣. رحمت الهى، عامل رهايى انسان از خطر نفس امّاره:
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي ....
يوسف (١٢) ٥٣
نقش نفس امّاره
١٤. نفس امّاره، امركننده انسان به بدى:
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ ....
يوسف (١٢) ٥٣
١٥. نفس امّاره، تزيينكننده زشتيهاى اعمال:
وَ قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ [١] ...
فصّلت (٤١) ٢٥
١٦. زيبا جلوه داده شدن كارهاى زشت، به وسيله نفس امّاره:
بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً [٢] ...
يوسف (١٢) ١٨
نيز---) نفس
يوسف عليه السلام و نفس امّاره
١٧. همه انسانها، داراى نفس امّاره، از نظر يوسف عليه السلام:
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ ....
يوسف (١٢) ٥٣
نيز---) هواپرستى
نفس لوّامه
نفس لوّامه يكى از مراتب نفس است كه آرام نگرفته و دفعكننده نفس شيطانى است و به جهت آنكه خود را پيوسته در كوتاهى اطاعت مولايش سرزنش مىكند آن را نفس لوّامه مىنامند. [٣]
اهمّيّت نفس لوّامه
١. اهمّيّت وجود نفس لوّامه، در انسان:
وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ [٤].
قيامت (٧٥) ٢
قسم به نفس لوّامه
٢. سوگند مؤكّد خداوند به نفس ملامتگر:
وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ [٥].
قيامت (٧٥) ٢
[١] . مراد از «قرناء» در آيه شريفه، «نفس امّاره» و مقصود از «ما بين ايديهم و ما خلفهم»، اعمال آدمى در گذشته، حال و آينده است. (التفسير المبين، ص ٦٣٣)
[٢] . يعنى آنچه نفس امّاره به آن فرمان مىدهد [از بدى] آن را برايتان زيبا نشان داد. (التحقيق، ج ١، ص ١٤٤)
[٣] . مصباحالهدايه، عزالدّين كاشانى، ص ٨٤؛ احياءالعلوم، جزء ٨، ص ٧؛ فرهنگ اصطلاحات عرفانى، ابنعربى، ص ٨٦٤؛ مبانى عرفان و احوال عارفان، ص ٨٦٩
[٤] . بر اين اساس كه قسم بر هر چيزى دلالت بر تعظيم و تفخيم آن مىكند [قسم به نفس لوّامه نيز نشانه عظمت آن است]. (التفسير المنير، ج ٢٩، ص ٢٥٣؛ روحالبيان، ج ١٠، ص ٢٨٧؛ التفسير الكبير، ج ١١، ص ٧٢٠)
[٥] . از برخى ادبا نقل شده است كه دخول حرف «لا» بر «اقسم» براى تأكيد قسم است. (اعراب القرآن و بيانه، ج ١٠، ص ٢٩٦؛ جامعالبيان، ج ١٤، جزء ٢٩، ص ٢١٦)