وَ لَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ‌ ... وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِهِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِيتاً.

نساء (٤) ٦٦

٩. بدى‌

٤٥. الهام شرّ و بدى نفس، از سوى پروردگار:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها.

شمس (٩١) ٧ و ٨

١٠. بيمارى‌

٤٦. قرآن، شفابخش امراض روحى و برطرف‌كننده بيماريهاى نفسانى اهل ايمان:

يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ ....

يونس (١٠) ٥٧

وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ‌ ....

اسراء (١٧) ٨٢

وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا ... قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ ....

فصّلت (٤١) ٤٤

١١. پرهيزگارى‌

٤٧. شناختن عصيانگرى و پرهيزگارى، قدرت عطا شده به نفس آدمى، از سوى خداوند:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها.

شمس (٩١) ٧ و ٨

١٢. تباهى‌

٤٨. تعلّم سحر از سوى يهوديان، موجب تباهى نفس و فروختن‌شان در برابر بهاى بد:

... وَ لَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَراهُ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَ لَبِئْسَ ما شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ‌ [٢].

بقره (٢) ١٠٢

٤٩. قوم ثمود، گرفتار فساد و تباهى نفس:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْواها فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوها فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاها.

شمس (٩١) ٧ و ١١ و ١٤

٥٠. مدفون ساختن نفس در گناه و به سقوط كشاندن آن، موجب محروميّت و زيانكارى:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها. [٣]

شمس (٩١) ٧ و ١٠

٥١. تباهى نفس آدمى به محروميّت وى از مواهب آخرت:

... وَ لَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَراهُ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَ لَبِئْسَ ما شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ.

بقره (٢) ١٠٢

٥٢. گناه، مايه سقوط و تباهى نفس انسان:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها. [٤]

شمس (٩١) ٧ و ١٠

[١] . برخى از مفسران گفته‌اند: مقصود از «يخافون ربهم» اين است كه آنها در برابر پروردگار، خود را مى‌شكنند و متأثرند و همانند خائف از او انفعال مى‌يابند. (تفسير القرآن الكريم، ابن عربى، ج ١، ص ٦٧٩)

[٢] . آيه، مربوط به يهود است. (مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٣٣٦؛ روح‌المعانى، ج ١، جزء ١، ص ٥٣٢)

[٣] . «دساها» يعنى آن را ساقط كرد و از بهره آن كاست. «دسيّت» يعنى گمراه و فاسد كردم. اين فعل كه «دسّس» بوده و حرف سين در آن به ياء تبديل شده مبالغه در دسّ [دفن كرد] است. (لسان العرب، ج ٤، ص ٣٤٥ «دسس»؛ مجمع البيان، ج ٩- ١٠، ص ٧٥٤- ٧٥٥)

[٤] . تقابل فعلهاى «دسّاها» و «زكّاها» در قياس با تقابل «فجور» و «تقوى» در آيات پيشين، بيانگر تأثير تقوا در تزكيه و تأثير فجور در سقوط نفس است. (اقتباس از: مجمع البيان، ج ٩- ١٠، ص ٧٥٥)