ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٧ - مباحث مربوط به جهان بينى

را بركت داد و توشه‌هاى زندگى را در چهار دوره مقدر نمود ، اينست پاسخ واحد به سؤال كنندگان از سرگذشت زمين سپس اراده كرد آسمان را در حالى كه دودى بود ، آن گاه بآسمان و زمين فرمود : با اختيار يا اكراه بجريان مقدر خود بيفتند ، آسمان و زمين گفتند : ما با اختيار امر ترا اطاعت مى كنيم . آن گاه آسمانهاى هفتگانه را در دو دوره ساخته و براى هر آسمانى دستور مناسب آنرا صادر كرده و ما آسمان اولى را با چراغهائى آراستيم كه در عين حال از اختلال نظم مقدر جلوگيرى ميكنند . آنست ( اينست ) تقدير خداوند عزيز و دانا در بارهء زمين و آسمانها ) .
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است نتيجهء يكم
نتيجهء يكم - در نمونهء گروه يكم كه از صدها آيه متجاوز است ، مى بينيم كه صراحتا نگرش در عالم طبيعت را به دارندگان عقل و خرد نسبت مى دهد . مسلم است كه نگرش با تعقل بدون بررسى تجزيه اى و تركيبى در جهان طبيعت و بدون شناخت اصول و قوانين حاكم در آن امكانپذير نمى باشد . همچنين هر دو روش تجزيه اى و تركيبى بدون تكيه بر مشاهدات و تجربه‌هاى عينى قابل تحقق نخواهد بود . بنا بر اين شناخت تحليلى و تركيبى طبيعت ، عبارت ديگرى از خواندن قرآن و تفكر مفيد براى گرديدن در آن است . در تفسير فخر رازى در توضيح اين آيهء ( أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها ) ( آيا اين مردم در آسمان كه بالاى سرشان قرار گرفته است ، نظر نينداخته‌اند ، [ تا ببينند و بدانند ] كه ما آنرا چگونه بنا كرده‌ايم ) ، داستانى را نقل ميكند و مى گويد : « عمر بن حسام كه در نزد عمر ابهرى علم هيئت مى خواند ، روزى يكى از فقها از وى پرسيد كه امروزها به چه كارى مشغولى عمر بن حسام گفت : آيه اى از قرآن را تفسير مى كنيم و آيهء مزبور را به آن فقيه خواند » . بىعلت نبوده است كه دانشمندان اسلامى طبيعت را كتاب تكوينى و قرآن را كتاب تدوينى