ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٠ - ضرورت شناخت سرگذشت جوامع انسانى

( آيا در روى زمين سير نكرده‌اند تا به عاقبت كار كسانى كه پيش از آنان بوده‌اند ، بنگرند ) .
٥ - ( أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ ) [١] آيا در روى زمين سير نكرده‌اند ، تا براى آنان دلهائى باشد كه بوسيلهء آنها تعقل كنند و گوشهايى باشد كه بوسيلهء آبها بشنوند ، حقيقت اينست كه گاهى چشمانى كور نمى شود ولى دلهائى كه در سينه‌ها است نابينا مى گردند ) .
٦ - ( أَ وَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثارُوا الأَرْضَ وَعَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها وَجاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانَ الله لِيَظْلِمَهُمْ وَلكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) [٢] ( آيا آنان در روى زمين سير نكرده‌اند ، تا به عاقب كار كسانى پيش از خودشان بنگرند كه از آنان قويتر بودند و زمين را زير و رو كردند و پيش از آباديهائى كه در زمين آنان ايجاد كرده بودند ، آباديها بوجود آوردند و پيامبران آنان با دلايل روشن آمده بود . خداوند بآنان ظلم نكرده است ، آنان هستند كه ظلم بخود ورزيده‌اند ) .
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است نتيجهء يكم
نتيجهء يكم لزوم سير و سياحت در سرگذشت جوامع بشرى نه صرفا براى تماشا و پر كردن حافظه و سياه كردن كاغذها بنام كتاب است ، بلكه براى تفسير عوامل جزئى و علل كلى جريانات مغزى و روانى كه با كميتها و كيفيتهاى گوناگون نمودهائى از خود بجا گذاشته و رفته‌اند . مطالعهء فيزيك تاريخ براى انسانهاى آينده سودى بيش از آنچه به معاصرين همان فيزيك تاريخ

[١] الحج آيهء ٤٦ .
[٢] الروم آيهء ٩ .