ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٤ - درجات رشد هر انسانى پيوسته به درجات رشد او در علم و ايمان است

دانايان هستند كه از خدا خشيت دارند ) .
مقصود از خشيت حالتى است روانى كه در مراحل عالى اميد و هراس بوجود مى آيد . اين گونه اميد و هراس و الا غير از اميدها و بيمهاى خام و ابتدائى است كه درون مردم معمولى را بخود مشغول مى دارد ، بلكه آن پديده‌هاى عالى است كه در درجات بسيار عالى رشد معرفتى و عمل مطابق آن معرفت بوجود مى آيد .
اين خشيت در سرتاسر زندگانى انبياء و اوصياء و انسانهاى الهى رشد يافته ديده مى شود . منشاء خشيت عبارتست از وجود آزادى و احتمال انحراف از جادهء حقيقت اگر چه بمقدار بسيار ناچيز ، زيرا مى دانيم كه پديدهء آزادى در همهء مراحل رشد و كمال انسانى وجود دارد و حركت جبرى در هر مرحله اى كه باشد ، با رشد آزادانه سازگار نيست ، البته احتمال انحراف درگيرندگى وحى كه پيامبران دارند و در ابلاغ آن بر بندگان خداوندى قابل تصور نيست و آيات فراوانى در قرآن اين حقيقت را گوشزد نموده است .
درجات رشد هر انسانى پيوسته به درجات رشد او در علم و ايمان است در آيات قرآنى و همچنين در منابع حديثى معتبر رابطهء درجات رشد و كمال با رشد علم و ايمان رابطهء مستقيم معرفى شده است . مانند : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ الله لَكُمْ وَ ) [١] ( خداوند درجات كسانى را از شما كه ايمان آورده و بآنان علم داده شده است بالا مى برد و خداوند به آن چه عمل مى كنيد ، دانا است ) .
با ملاحظهء دقيق آيات و احاديث معتبر چنين برمى آيد كه ايمان عبارتست از به ثمر رسيدن بذرهاى متنوع حقيقت كه خداوند در نهاد انسانها پاشيده است .
و علم عبارتست از آب پاكيزه كه آن بذرها را در نهاد انسانها آبيارى ميكند و

[١] المجادله آيهء ١١ .