ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٠ - با يك نظر عالى مى توان حقايق ارزشى را هم از ديدگاه علمى مورد بررسى قرار داد و هم از ديدگاه فلسفى

بيشترى برخوردار مى باشند . كسانى كه از اين اخلاق والا برخوردارند براى مردم جامعه مفيدتر از همه هستند . براى اين اخلاق مراحلى است و براى هر يك از مراحل آن مقتضيات و شرايط و موانعى وجود دارد كه هر يك از آنها در فعاليت خود در بارهء اخلاق اثر مخصوص خود را دارند .
٢ - نگرش فلسفى - عبارتست از آن جريان فكرى عميق و گسترده كه پاسخهاى نگرش علمى به چون و چراها در بارهء واقعيات را مورد چون و چراهاى بالاتر قرار داده و آنها را به پاسخهاى نهايى خود تا حد ممكن برساند . در همين مثال اخلاق عالى انسانى ، پس از آنكه با تحليلها و تركيبهاى علمى به اين نتيجه رسيديم كه « اخلاق عالى انسانى » عبارتست از دارا بودن به صفات و ملكات پسنديدهء انسانى كه از قرار گرفتن او در مسير « صيانت تكاملى ذات » ناشى مى گردد ، اين سؤال مطرح مى شود كه : آيا « قرار گرفتن انسان در مسير » صيانت تكاملى ذات « از مقتضيات ذاتى جان و شخصيت آدمى است و يا از امور عارضى است » پس از آنكه اين سؤال به پاسخ خود رسيد و مثلا پاسخ چنين بود كه : آرى « صيانت تكاملى ذات » از مقتضيات ذاتى جان و شخصيت آدمى است اين سؤال مى تواند مطرح گردد كه آيا براى منتفى شدن اين مقتضى كدامين عوامل تأثير شديدتر دارد و اگر پاسخ چنين بود كه « صيانت تكاملى ذات » از مقتضيات ذاتى انسانى نيست ، اين سؤال مطرح مى گردد كه علت بروز اين پديدهء بسيار با اهميت در درون انسانى چيست كه عده اى فراوان از پاكان بنى نوع انسانى آنرا بدست مى آورند قطعى است كه همان گونه كه اين گونه سئوالات ناشى از توجه علمى و فلسفى به موضوع است ، پاسخهايى كه براى آنها در نظر گرفته مى شود نيز جنبهء علمى يا فلسفى خواهد داشت . با يك عبارت كلىتر مى توانيم بگوييم : هر حقيقت معقولى كه به نحوى از واقعيت برخوردار يا با واقعيت در ارتباط باشد ، مى تواند از ديدگاه قانونى كه آنرا در بردارد ، مطرح گردد . و بديهى است كه چنين حقيقت معقولى هم مى تواند در مجراى بررسى علمى قرار بگيرد و هم فلسفى . اگر چه با توجه به مباحثى كه تاكنون مطرح نموديم ، اصالت ارزشها از ديدگاه علمى و فلسفى به