الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧ - معانى«اما»

ولى ابن شجرى مقاله مكّى را ردّ كرده و گفته است:

فعل مقدّر در اينجا « كان » است لذا آيه مذكور بمنزله قول شاعر يعنى نعمان بن منذر است كه گفته:

يعنى: بتحقيق گفته شده است اين سخن، راست بوده يا دروغ باشد، پس چه جاى عذر خواستن از سخنى كه گفته شده است.

شاهد در « ان حقّا» و « ان كذبا» است كه در تقدير « ان كان حقا» و « ان كان كذبا» مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

معانى پنجگانه‌اى كه براى « امّا » نقل كرديم جملگى براى « او » نيز ثابت مى‌باشند چنانچه عنقريب ذكر خواهيم كرد و فرقى كه بين ايندو است اينكه:

در « امّا » از ابتداء كلام را بر همان معنائى بنا مى‌كنند كه قصدش را دارند چه شك و چه غير آن (ابهام، تخيير، اباحه و تفصيل) فلذا واجب است آنرا تكرار كنند از اينرو ملاحظه مى‌كنيم كه در اغلب عبارات و كلمات « امّا » دوبار در كلام ذكر مى‌شود يكى در ابتداء و ديگر در آخر مگر بندرت كه بيكبار گفتن اكتفاء شده است.

امّا در « او » اينطور نيست بلكه ابتداء كلام با جزم و قطع آغاز ميشود سپس شك يا غير آن عارض و طارى مى‌گردد از اينرو هيچگاه اين لفظ را تكرار نمى‌كنند.

پس از آن مى‌گويد:

البته گاهى از « امّا » دوّمى مستغنى شده و بجايش لفظ ديگرى مى‌آورند چنانچه مثلا مى‌گويند:

امّا ان تتكلّم بخير و الّا فاسكت (يا بخوبى سخن بگو و الّا ساكت شو).

كه على القاعده بايد گفته شود: