الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٢ - الا بفتح همزه و تشديد لام

يعنى: خبر داده شدم از ليلى كه شخصى را بشفاعت نزد من فرستاده است، پس چرا خود ليلى شفيع خويش نگشت.

شاهد در « هلّا » است كه از ادات تحضيض بوده و بر سر جمله اسميه يعنى « نفس ليلا شفيعها» درآمده است.

جواب‌

آنچه گفته و بيان نموديم كه ادات تحضيض جملگى بر سر جملات فعليه در مى‌آيند صحيح بوده و تخلّف‌پذير نيست.

و امّا قول قيس بن ملوح كه در آن « هلّا » بر سر جمله اسميه درآمده، بايد بگوئيم:

تقدير آن: كان هو نفس ليلى الخ بوده يعنى « كان » با اسمش كه ضمير شأن بوده مقدّر است و بدين ترتيب « هلّا » بر سر جمله فعليه درآمده است.

برخى از ادباء گفته‌اند:

تقدير: هلّا شفعت نفس ليلى مى‌باشد زيرا تقدير گرفتن فعل از جنس آنچه در كلام مذكور است بهتر و به قياس نزديكتر است از غير آن، بنابراين كلمه « شفيعها » خبر ميشود براى مبتداء محذوف و تقدير هى شفيعها مى‌باشد.

شرح‌

قوله: حرف تحضيض: حروف تحضيض حروفى هستند كه متكلم بواسطه آنها مخاطب را يا بر انجام كارى تحريص و ترغيب نموده (در صورتيكه فعل مضارع باشد) و يا بر ترك فعل ملامتش مينمايد (بفرضى كه بر فعل ماضى درآمده باشند).

قوله: و نبئتت ليلى ارسلت بشفاعة الخ: