الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧ - اقسام الف و لام جنس

خلق الانسان ضعيفا ( تمام فرد فرد انسانها ضعيف آفريده شده‌اند).

تقدير آن: خلق كل انسان ضعيفا مى‌باشد.

و نظير:

انّ الانسان لفى خسر الّا الّذين آمنوا ... ( همانا تمام فرد فرد انسانها در زيانند مگر آنانكه ايمان آورده‌اند ...).

شاهد در الف و لام « الانسان » است كه براى استغراق افراد بوده و تقدير آن چنين است: انّ كلّ انسان لفى خسر.

الف و لامى كه براى خصائص و صفات افراد است عبارتست از الف و لامى كه لفظ « كل » بطور مجاز جاى آن قرار بگيرد مانند:

زيد الرّجل علما (زيد از نظر علم و دانش تمام فرد فرد از مردان مى‌باشد).

شاهد در الف و لام « الرجل » است كه بجاى آن ميتوان لفظ « كل » را مجازا قرار داد يعنى زيد از نظر صفت علم و دانش مطابق تمام افراد رجال مى‌باشد و منظور اينستكه بگوئيم زيد در اين صفت علم كامل و تمام است و براى افاده اين معنا كافيست لفظ « كل » مجازا بجاى الف و لام قرار داده شود.

و از همين قبيل است الف و لام در « ذلك الكتاب» چه آنكه تقدير آن:

ذلك كلّ كتاب فى الهداية مى‌باشد.

يعنى: اين قرآن از نظر هدايت خلق كامل و تماممى‌باشد گويا تمام فرد فرد از كتاب‌هاى آسمانى است كه براى هدايت بشر انزال شده‌اند.

الف و لام تعريف، ماهيّت آنست كه لفظ « كل » را نتوان بجاى آن قرار داد نه حقيقتا و نه مجازا مانند آنچهدر فرموده حقتعالى وارد شده:

و جعلنا من الماء كلّ شي‌ء حىّ‌ ( و قرار داديم از حقيقت آب هر چيز را زنده را).

شاهد در الف و لام « الماء » است كه براى تعريف ماهيّت بوده لذا نه حقيقتا و نه مجازا « كل » را نميتوان جاى آن قرار داد چه آنكه در اين آيه شريفه نظر باينستكه اشياء از حقيقت آب آفريده شده‌اند بدون اينكه كوچكترين نظرى به افراد يا صفات آنها باشد