الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٧ - اعتراض مصنف بر ابن مالك

محسوب شده و « مناخة » حال مى‌باشد.

اين تقدير فاسد بوده زيرا اشكال وقوع استثناء مفرغ در كلام موجب همچنان باقى ميماند چه آنكه طبق بيان گذشته صحيح نيستت مفرّغ بعد از ايجاب واقع شود فلذا گفتن: جاء زيد الّا راكبا جايز نيست.

شرح‌

قوله: ان تكون زائدة: ضمير در « تكون » به « الّا » راجع است.

قوله: قاله الاصمعى: ضمير منصوبى در « قاله » به « الرّابع » عود مى‌كند.

قوله: و حملا عليه: ضمير فاعلى در « حملا » به اصمعى و ابن جنّى راجع بوده و ضمير مجرورى در « عليه » به « الرابع » عود مى‌كند.

قوله: حراجيج ما تنفّك الّا مناخة الخ:

تجزيه و تركيب‌

حراجيج: جمع « حرجوج » بر وزن « عصفور » خبر است براى مبتداء محذوف.

ما: نافيه.

تنفك: فعل تامّه، ضمير فاعلى در آن مستتر است كه به « حراجيج » راجع بوده، صفت براى « حراجيج » .

الّا: حرف استثناء، مبنى.

مناخة: مستثناء مفرغ.

على: حرف جرّ، مبنى.

الخسف: مجرور به « على » ، متعلق به « مناخة » .

او: حرف عاطفه، مبنى بر سكون، غير عامل.

ترمى: فعل مضارع، مفرد، مؤنث، غائب، مجهول، ثلاثى مجرد، معرب، متعدى.

باء: حرف جرّ، براى تعديّه، مبنى، عامل.