الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٣ - تركيب بيت ابو الطيب

را جملات مستأنفه دانسته و تقدير آنرا چنين نموده‌اند:

و اذ قال موسى لقومه: انّ اللّه يأمركم ان تذبحوا بقرة.

فما قالوا له؟

قالوا اتتخذنا هزوا.

فما قال لهم؟

قال اعوذ باللّه.

چه آنكه جمله مستأنفه از نظر علماء علم بيان و ادب آنستكه در جواب سؤال مقدّر آورده شود لذا با توجّه باين نكته محققين هركدام از دو جمله‌ «قالواأتتخذنا هزوا» و «قالاعوذ باللّه» را در جواب سؤالى مقدّر قرار داده‌اند كه بيان گرديد.

سپس مصنّف گويد:

و كسانيكه كلمه « ثلاثة » را در بيت ابو الطّيّب به رفع قرائت كرده‌اند جائز نمى‌دانند حال از فاعل « سررتنى » آمده باشد زيرا « ترعنى » از ضمير ذوالحال خالى بوده و اين امرى است ممتنع.

شرح‌

اىّ يوم سررتنى بوصال الخ:

تجزيه و تركيب‌

اىّ: اسم، استفهاميّه، مضاف، از مضاف‌اليه كسب ظرفيّت كرده، متعلّق به « سررتنى » .

يوم: اسم، ظرف زمان، مضاف‌اليه.

سررتنى: فعل، ماضى، مفرد، مذكر، مخاطب، معلوم، ثلاثى مجرّد، متعدى، فعل و فاعل و مفعول با نون وقايه.

باء: حرف جرّ بمعناى سببيّت، عامل، مبنى.