الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٦ - شرح وجود معناى تفصيل در«اما»

امّا السفينة فكانت لمساكين‌ ( امّا آن كشتى را كه شكستم صاحبش خانواده فقيرى بود).

و نيز در آيه شريفه:

و امّا الغلام فكان ابواه مؤمنين‌ ( و امّا آن غلام پدر و مادرش مؤمن بودند).

و همچنين در آيه شريفه:

و امّا الجدار فكان لغلامين يتيمين فى المدينة ( امّا آن ديوار را كه تعمير كردم بدينجهت بود كه زير آن گنجى از دو طفل يتيمى كه پدرى صالح داشتند نهفته بود).

و چنانچه در اين آيات ملاحظه شد افاده معناى تفصيل مقتضى است كه « امّا » تكرار شود. و گاهى در مقام تفصيل تكرار را ترك مى‌كنند و آن بخاطر اينستكه از ذكر مكرّر « امّا » مستغنى ميباشند و جهت استغناء يكى از دو امر ذيل مى‌باشد.

الف: آنكه بواسطه ذكر يكى از دو لنگه تفصيل غرض حاصل شده بدون آنكه نيازى به آوردن لنگه ديگر باشد.

ب: آنكه بعد از « امّا » كلامى را در موضع آن لنگه‌اى كه ذكر نشده آورده كه بدينوسيله از ذكر آن لنگه مستغنى مى‌شوند.

استغناء از طريق امر اوّل همچون فرموده حقتعالى:

يا ايّها النّاس قد جائكم برهان من ربّكم و انزلنا اليكم نورا مبينا، فامّا الّذين آمنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل‌ .

يعنى: اى مردم براى هدايت شما از جانب خداوند برهانى محكم آمد (پيامبر با آيات و معجزات) و نورى تابان به شما فرستاديم پس آنانكه بخدا گرويدند و باو متوسّل شدند بزودى بجايگاه رحمت و فضل خود يعنى بهشت ابدى آنها را درآورده و براه راست (راه سعادت) رهبرى مينمائيم.

شاهد در جمله‌ «فامّاالّذين آمنوا الخ» است كه با ذكرش از لنگه دوّم بى‌نياز شده‌ايم و تقدير آن:

و امّا الّذين كفروا باللّه فلهم كذا و كذا مى‌باشد.