الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٢ - (أي) بفتح الهمزة و تشديد الياء

ايّما الاجلين قضيت فلا عدوان علىّ‌ ( هركدام از دو مدّت را كه انجام دهم بر من ستمى نشده است).

در مثال اوّل « ايّا » شرطيه بوده و « ما تدعوا» فعل شرط و جمله‌ «فلهالاسماء الحسنى» جواب آن مى‌باشد.

و در مثال دوّم « ايّما » شرطيّه بوده و « قضيت » فعل شرط و «فلاعدوان علىّ» جواب آن مى‌باشد.

٢- استفهاميّه مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

ايّكم زادته هذه ايمانا ( اين سوره بر ايمان كداميك از شما افزود؟).

و نظير:

فباىّ حديث بعده يؤمنون‌ ( به چه حديثى بعد از اين قرآن ايمان مى‌آورند؟).

كلمه « اىّ » در ايندو آيه استفهاميّه مى‌باشد.

و گاهى اينكلمه را مخفّف و بدون تشديد استعمال مى‌كنند مانند آنچه در قول فرزدق شاعر آمده:

يعنى: نصر بن سيّار و دو ستاره سماك را مهلت دادم تا كداميك از آندو از عطاء و باران خود بر من ببارند.

شاهد در « ايهما » است كه استفهاميه بوده و مخفّف آورده شده است.

٣- موصوله مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

لننزعنّ من كلّ شيعة ايّهم اشدّ ( البتّه البتّه بيرون خواهيم آورد از هر فرقه‌اى هركه را كه سركشى او بر فرمان خدا بيشتر شده باشد).

تقدير اين آيه عبارتست از:

لننزعنّ الّذى هو اشدّ.

اين تقدير را سيبويه در آيه شريفه قائل شده و « اىّ » را موصوله فرض كرده است‌