الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٦ - كلام ابن شجرى و تضعيف آن

« تفرضوا » منصوب است به « ان » مقدّره نه مجزوم تا عطف باشد بر « تمسوهنّ » زيرا در صورت عطف بر « تمسوهنّ » معنا چنين ميباشد.

لا جناح عليكم فيما يتعلّق بمهور النساء ان طلقتموهنّ فى مدّة انتفاء احد هذين الامرين.

يعنى: بر شما باكى نيست در آنچه متعلق به مهريّه زنانتان مى‌باشد يعنى آنان از شما حق مطالبه مهريّه ندارند در صورتيكه هنگام منتفى بودن يكى از اين اوامر (مباشرت كردن با ايشان و معيّن كردن مهر برايشان) آنان را طلاق دهيد.

و پرواضح است كه اين معنا صحيح و درست نيست زيرا در صورتيكه فرض مهر يعنى تعيين مهر منتفى بوده ولى مسيس (مباشرت) منتفى نباشد بعد از طلاق زن حق دارد مهر المثل را از شوهر مطالبه كند چنان در فرضى كه مسيس و مباشرت منتفى بوده ولى تعيين مهر منتفى نباشد زن بعد از گرفتن طلاق حق دارد نصف مهر تعيين شده را از شوهر مطالبه كند و با توجّه باينحكم چطور صحيح است بگوئيم:

در هنگام انتفاء يكى از دو امر هيچ باكى بر شما نيست و مى‌توانيد مهريّه را به زن ندهيد؟ پس چون اينمعنا در صورت عطف بر « تمسوهنّ » لازم مى‌آيد و بطلان و فسادش مسلّم است نميتوانيم « تفرضوا » را مجزوم و معطوف به « تمسوهنّ » بگيريم لاجرم واجب است منصوب به « ان » مقدّره بوده و بدين ترتيب مى‌بايد « او » را بمعناى « الّا » تقدير نمود.

و دليل ديگر بر اينكه « تفرضوا » معطوف به « تمسوهنّ » نبوده و مجزوم نيست بلكه منصوب به « ان » مقدّره مى‌باشد اينستكه:

خداوند متعال حكم زنان مطلّقه‌اى را كه مهريّه برايشان معيّن شده است را بعد از فقره مذكور بيانكرده و ميفرمايد:

و ان طلقتموهنّ من قبل ان تمسوهنّ و قد فرضتم لهن فريضة فنصف ما فرضتم‌ .

يعنى: و اگر همسرانتان را پيش از مباشرت طلاق داديد در حاليكه مهريه براى آنها معيّن كرده باشيد مى‌بايد نصف آن مهر را بآنها بدهيد.