الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٣ - جواب از رد مذكور

جواب از ردّ مذكور

برخى از ادباء از اشكال مذكور اينطور جواب داده‌اند:

در مثال مذكورر « الّا » پهلوى عامل نبوده بلكه در واقع بينشان فاصله است اگر چه بحسب ظاهر خلاف آن ديده ميشود چه آنكه اصل و تقدير مثال ما قام احد الّا زيد، مى‌باشد و بدين ترتيب « الّا » پهلوى عامل قرار نگرفته است.

شرح‌

قوله: فشربوا منه الّا قليلا: آيه (٢٤٩) از سوره بقره.

تجزيه و تركيب‌

شربوا: فعل ماضى، جمع، مذكر، غائب، ثلاثى مجرّد از باب « علم، يعلم»، متعدى، فعل و فاعل.

منه: جار و مجرور، متعلق، به « شربوا » .

الّا: از ادات استثناء.

قليلا: مستثناء تام موجب فلذا منصوب گرديده است.

قوله: و انتصاب ما بعدها فى هذه الآية و نحوها بها: ضمير در « بها » به « الّا » راجع است.

قوله: على الصحيح: و در مقابل آن قول كسانى است كه نصب ما بعد « الّا » را به فعلى كه قبل از آن ذكر شده قرار داده‌اند.

قوله: على انّه بدل بعض من كلّ: ضمير در « انّه » به « ما بعدها» راجع است.

قوله: و يبعده انّه لا ضمير معه: ضمير منصوبى در « يبعده » به قول بصريّون راجع است و ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » بوده و در « معه » به بدل بعض از كل عود مى‌كند.