الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢ - استدلال بر وجود معناى شرط در«اما»

شرح‌

قوله: استثقالا للتضعيف: مقصود از « تضعيف » تشديد مى‌باشد، يعنى:

بخاطر اينكه تشديد را ثقيل دانسته‌اند لاجرم ميم اوّل را به ياء قلب كرده تا تشديد زائل شود و « امّا » ، « ايما » گردد.

قوله: رأت رجلا ايما اذا الشمس عارضت الخ:

تجزيه و تركيب‌

رأت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مجرد، متعدّى به دو مفعول و ضمير « هى » در آن فاعلش مى‌باشد.

رجلا: مفعول اوّل و جمله بعد تا آخر در موضع مفعول دوّم است.

ايما: در اصل « امّا » بوده، حرف شرط.

اذا: ظرف، متعلّق به « عارضت » .

الشمس: مبتداء.

عارضت: فعل ماضى، مفرد، مؤنث، غائب، ثلاثى مجرّد، لازم، خبر جمله « اذا الشمس عارضت» شرط براى « امّا » .

فاء: جواب براى « امّا » .

يضحى: فعل مضارع، مفرد، مذكر غائب و ضمير فاعلى در آن به « رجلا » راجعست.

واو: عاطفه.

ايما: حرف شرط.

بالعشى: جار و مجرور، متعلق به « سقطت » كه مقدّر است و فعل شرط مى‌باشد.

فاء: جواب براى « امّا » .

يحضر: فعل مضارع، مفرد، مذكر غائب، جواب براى « امّا » .