الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٣ - دائم الاضافه بودن«اذ»

ضعفش نبايد قرآن را بر آن حمل نمود.

و امّا وجه اشكال در متعلّق بودن « اذ » سوّمى به « ثانى اثنين»: جهت اين اشكال آنستكه معناى « ثانى اثنين» واحد من اثنين بوده و اينمعنا خالى از معناى فعل بوده لذا چگونه ميتوان آنرا عامل در ظرف قرار داد.

جواب از دو اشكال مذكور

ابو الفتح در كتاب محتسب از اشكال اوّل اينطور جواب داده:

زمان « اذ » در سه مورد با هم متقارب و نزديك بوده و همين تقارب ازمنه سه زمان را بمنزله يك زمان قرار داده و باين عنايت بدليّت « اذ » دوّم و سوّم از « اذ » اوّل تصحيح و توجيه مى‌شود.

و امّا اشكال دوّم:

از اين اشكال نيز اينطور جواب داده شده كه ميتوان ظرف را بكلمه‌اى متعلق دانست كه توهم معناى فعل در آن بشود و كلمه « ثانى اثنين» براى اين توهم معرضيّت دارد.

شرح‌

قوله: و اذكروا اذ انتم قليل: آيه (٢٦) از سوره انفال.

تجزيه و تركيب‌

اذكروا: فعل امر، جمع، مذكر، حاضر، متعدى، ثلاثى مجرد از باب نصر، ينصر، فعل و فاعل.

اذ: ظرف، متعلق به « اذكروا » ، مضاف.

انتم: ضمير منفصل مرفوع، مبتداء.

قليل: خبر و جمله اسميّه مضاف‌اليه براى « اذ » مى‌باشد.