الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧ - رد كلام ابن حاجب

جمله « يدلّ على محصّلة» صفت براى « رجل » است لذا طبق قول برخى از ادباء لازم مى‌آيد بين رجل و صفتش جمله مفسّره كه اجنبى است فاصله شده باشد.

ردّ كلام ابن حاجب‌

مصنّف گويد:

فرموده حقتعالى يعنى:

ان امرء هلك ليس له ولد ( اگر مردى كه فرزند ندارد از دنيا برود ...).

ردّ بر كلام ابن حاجب است چه آنكه بين « امرء و صفتش يعنى « ليس له ولد» جمله « هلك » كه مفسّره است فاصله شده از اين گذشته فاصله شدن بين صفت و موصوف در بيت لازم است اگر چه جمله را مفسّره ندانيم زيرا جمله « جزاه اليه خيرا» بملاحظه انشائيه بودنش صفت نبوده قهرا بايد بين صفت و موصوف فاصله شده باشد.

شرح‌

قوله: طلب بحث: مقصود از كلمه « حث » خشونت و تندى است.

قوله: و تختص الا هذه بالفعلية: وجه آن اينستكه:

« الا » براى طلب است و مضمون جمله فعليه امر حادثى است كه تجدّد پيدا مى‌كند لذا طلب بآن تعلق مى‌گيرد بخلاف جمله اسميّه زيرا اينجمله براى ثبوت و عدم حدوث بوده از اينرو صحيح نيست كه طلب بآن تعلّق گيرد.

قوله: الا تحبون ان يغفر اللّه لكم: آيه (٢٢) از سوره نور.

تجزيه و تركيب‌

الا: حرف، بمعناى عرض.

تحبون: فعل مضارع، جمع، مذكر، مخاطب، ثلاثى مزيد، باب افعال، متعدى.

ان: ناصبه.